کلینیک تخصصی طراحی و اجرای دکوراسیون داخلی

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا یدکوراسیون داخلی ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

گروه مهندسین فاوکس یکی از گروه های فعال در زمینه مشاوره، خرید ،طراحی و اجرای فضاهای داخلی می باشد.

دکوراسیون داخلی- راهرو

راهروها فضاهای ارتباطی هستند که معمولا جدی گرفته نمی شوند و مبلمان خاصی ندارند.

اغلب راهروهای ورودی فضایی باریک هستند. با استفاده از رنگ‌های روشن و سرد می‌توانید این فضا را بازتر و وسیع‌تر از آنچه که هست نمایان کنید.

اگر خانه شما راهروی وسیعی دارد، می‌توانید از کنسول و کمد‌های جاکفشی و جالباسی استفاده کنید تا وسایل مهمان‌ها در کمد قرار گیرد و از به هم ریختگی و شلوغی در این فضا جلوگیری شود.

استفاده از آثار هنری، مانند تابلوهای نقاشی و مجسمه‌ها از دیگر عناصری هستند که بر مهمان‌نوازی شما تاکید می‌کنند،علاوه بر این، می‌توانید از عکس‌های خانوادگی در این مسیر استفاده کنید.

استفاده از چراغ‌های سقفی و دیواری در مسیر راهرو به شما این امکان را می‌دهد که فضای تاریک و باریک را به مکانی نورانی و وسیع تبدیل کنید، در ضمن موجب می‌شود که به هنگام ورود و خروج به خانه روشنایی کافی هم داشته باشید.

به علت تردد و رفت و آمد بسیار در این مکان، بهتر است کف‌پوش بسیار مقاوم و بادوامی مانند سرامیک و یا سنگ را برای این فضا انتخاب کنید چراکه این نوع کف‌پوش‌‌ها در برابر گرد و غبار، تردد و فرسایش مقاوم هستند.

اگر فضای راهروی داخلی خانه‌تان باریک و تاریک است، بهتر است با نصب آینه‌های بلند این فضا را به مکانی وسیع و نورانی تبدیل کنید.

اگر ورودی خانه راهرویی بزرگ و بلند است، با انواع گیاهان و گل‌های خشک آن را بیارایید. شیوه آرایش و دکور راهروهای بیرونی و داخلی خانه، بیان‌کننده دیدگاه و چگونگی برقراری ارتباط شما با دیگران است.

هرچه این محیط آرام‌تر و زیباتر باشد، دلالت بیشتری بر مهمان‌نوازی شما خواهد داشت.

پوشش دیوارهای فضای بیرونی خانه باید از مقاومت بالایی برخوردار باشد و قابلیت نگهداری و پاکیزگی آن هم در سطح مطلوبی باشد.

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای نما بامدیریت آرشیتکت:آرتور امیدآذری

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا ینما ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

خانه ای با نمای مجسمه گونه ی بتنی – خانه ی خلیج هرن

مترجم : پیام صلاحی نژاد

معمار نیوزلندی ، استیون لاوسون ، با ساخت این خانه خدمت شایانی به منطقه ی خلیج هرن ، حومه ی شهر آکلند کرده است .

این خانه برای یک خانواده است و نمای اصلی که به سمت خیابانی که در آن قرار گرفته است میباشد، یک نمای مجسمه گونه ی ساخته شده از بتن است . این نما ظاهری کاملاً غیر معمول دارد و فضاهای خصوصی خانه را در پشت خود پنهان میکند .

این خانه از متریالهای متعددی ساخته شده است که به طرز شگفت انگیزی یک دیگر را تغییر میدهند که شامل بلوک های بتنی ، الوارهای تیره ی چوبی و بتن پیش ساخته ی چوبی میباشد . شکلی مستطیلی دارد و حیاط جلویی را به حیاط پشتی متصل میکند .

فضاهای عمومی مانند اتاق نشیمن ، فضای غذاخوری و آشپزخانه در طبقه ی اول قرار گرفته اند در حالی که سه اتاق خواب همراه با تراس با نمایی به سوی لنگر گاه در طبقه ی فوقانی قرار گرفته است .

گروه مهندسین ایران معماری با مدیریت آرشیتکت آرتورامید آذری

در این بخش تحت عنوان مقالات در معماری بر آن شده ایم تا مجموعه ایی از مقالات ،گفتارها و نظریات موجود در جامعه معماری ایران و جهان را ارائه دهیم، تا سرآغازی نوین در عرصه بحث مبانی و مفاهیم نظری معماری باشد.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵


همنواختی کتیبه و نقوش هندسی در بناهای اصفهان عصر صفوی

کتیبه و نقوش هندسی


همنواختی کتیبه و نقوش هندسی در بناهای اصفهان عصر صفوی

دکتر مهناز شایسته‌فر

استادیار دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس و مدیر مسئول موسسه مطالعات هنر اسلامی

کتیبه و نقوش هندسی



چکیده

وجود کتیبه‌ها در معماری اسلامی از خصایص بارز و مهم هر بنایی است. تزیینات کتیبه‌ای معماری اسلامی مانند گچ‌بری، آجرکاری، سنگ‌کاری و کاشی‌کاری، گاهی با کاربرد مجزا و زمانی در تلفیق با یکدیگر توسط هنرمندان، نمایشی شگفت از زیبایی‌ها پدید آورده است. هنرمند اسلامی با کنار هم قرار دادن حروف و اشکال تصویری گوناگون بسیار زیبا و با تنوع فوق‌العاده‌شان که هر کدام از آن‌ها تداعی‌گر شکلی است، توانسته ترکیبی تازه و بسیار جذاب پدید آورد.

کتیبه‌ها علاوه بر این ابزاری برای پیام رسانی و انعکاس‌دهنده کلام خدا، سخنان اولیاء و ادعیه اسلامی است.

ازشاخصه‌های دیگر معماری اسلامی از لحاظ میزان و درجه‌ی اهمیت، نقوش هندسی هستند که همیشه و در همه‌ جا به چشم می‌خورند. استفاده از نقوش هندسی در مفهوم نمادین و فلسفی آن به منظور تأثیرگذاری روانی بر نیایشگر و تقویت حس وحدانیت در فضای مسجد است. شکل‌های پیچاپیچ هندسی با تکرار تناسبات وابسته به یک نقش نوعی احساس نظم و هماهنگی می‌آفرینند.

این دو عنصر تزیینی به‌عنوان دو شاخصه اصلی تزیین معماری اسلامی در بسیاری از بناهای اصفهان عصر صفوی در ترکیب با یکدیگر و به‌صورت مکمل دیده شده و با حفظ جایگاه خود معانی تازه و عمیقی خلق کرده‌اند. قدر مسلم این که همراهی مضامین معنوی کتیبه‌ها با هماهنگی و احساس وحدتی که نقوش هندسی به‌وجود می‌آورد پیام‌های معنوی و روحانی ارزشمند و قدرتمندی دارد که در روح و اندیشه بیننده رسوخ می‌کند. علاوه بر این، نقوش هندسی و کتیبه‌ها در کنار یکدیگر ترکیب‌های بی‌نظیری پدید می‌آورند که به لحاظ زیبایی شناختی حایز اهمیت می‌باشند.

اصفهان یکی از شهرهای تاریخی ایران است که در دوران اسلامی به‌خصوص در زمان حکومت صفویان به‌دلیل موقعیت ویژه‌اش رونق خاصی در معماری یافت. از ویژگی‌های بنیادی معماری دوران صفویه نیز توجه و تأکید بر عنصر تزیین است. از این رو بناهای اصفهان در این دوره منبع مهمی برای بررسی عنصر تزیین در معماری اسلامی ایران به‌شمار می‌رود. در مساجد مشهور و مهمی چون مسجد جامع، مسجد حکیم و…، مدارسی چون مدرسه چهارباغ و مدرسه کاسه‌گران، می‌توان شکوه تزیینات معماری اسلامی و از آن جمله هماهنگی و همنواختی کتیبه‌ها و نقوش هندسی را در کنار یکدیگر دید.

این مقاله که با هدف بررسی همنواختی دو عنصر کتیبه و نقوش هندسی در معماری بناهای اسلامی شهر اصفهان تنظیم شده، به دنبال پاسخ به سؤالات زیر است:

۱-                 ارتباط میان نقوش هندسی و کتیبه در معماری بناهای تاریخی اصفهان کدام است؟

۲-                 آیا مضامین نهفته در کتیبه‌ها با معانی نمادین نقوش هندسی در ارتباط است؟

۳-                 همپوشانی نقوش هندسی و کتیبه به لحاظ بصری و زیبایی شناختی چگونه است؟

گردآوری مطالب این مقاله با استفاده از اسناد و مدارک موجود و تنظیم آن به‌شیوه‌ی توصیفی، تاریخی و تحلیلی صورت گرفته است.

واژگان کلیدی: معماری اصفهان، کتیبه، نقوش هندسی، همنواختی مضمونی و زیباشناختی.


زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عصر صفویه

شاه اسماعیل موسس سلسله صفویه بود که از سال ۱۵۰۲/۹۰۸ تا ۱۷۳۶/۱۱۴۹ در ایران ادامه یافت. وی از نوادگان جنید یکی از منسوبین شیخ صفی‌الدین اردبیلی عارف بزرگ قرن هفتم بود و در تبریز به تخت نشست به همین جهت دارای تمایلات مذهبی شدید بود. وی نام سلسله صفوی را از نام فرقه‌ای مذهبی به نام صفوی که بنیان‌گذارش شیخ صفی اردبیلی بود و در شمال ایران به‌وجود آمده بود برگرفت.

پس از تاج‌گذاری مذهب رسمی ایران را شیعه ۱۲ امامی در ایران اعلام کرد که همین مسأله تغییراتی را در هنرهای اسلامی این دوره به‌وجود آورد. وی مردی جسور بود و با نیروی فراوان دودمان پادشاهی تازه‌ای پدید آورد. بزرگ‌ترین هنرمندان به دربار او روی آوردند و بناهای بسیاری ساختند که اغلب آن‌ها ویران شده‌اند.

شاه طهماسب اول در سال ۱۵۲۳/۹۳۰ به تخت نشست. وی توجه فراوانی به فرهنگ و هنر ایرانی داشت و باعث شد هنرها که در آن دوره متأثر از فرهنگ مغولی در اواخر دوره تیموری بودند بازگشتی مجدد به شیوه‌های ایرانی داشته باشند ولی دستاورد وی بیشتر در زمینه هنرهای زینتی مانند نقاشی- قالی‌بافی- مینیاتور و… می‌باشند تا در معماری. امروز هیچ بنای بزرگی که بتوان آن را مشخصاً به شاه تهماسب نسبت داد وجود ندارد و در اسناد مربوط به آن دوره نیز تنها بنایی که از آن نام برده شده مسجد جامع قزوین است که ساخت آن توسط شاه اسمعیل آغاز شد.[۱] پس از وی فرزندش به نام شاه اسماعیل دوم در سال ۱۵۷۶/۹۸۴ به تخت نشست و قزوین را پایتخت خود ساخت.

در سال ۱۵۸۶/۹۹۵ شاه عباس حاکم هرات شد و در سال ۱۵۹۷/۱۰۰۶ پایتخت خود را به اصفهان منتقل کرد. با ظهور او عصر زرین معماری دوران صفوی آغاز گردید. به خاطر بلند پروازی‌ها، پیگیری، استعداد درخشان، ذوق هنری او و با کمک ثروتی که حکومت شایسته‌اش پدید آورده بود در معماری دوران تازه‌ای ایجاد گردید که در آن نقش مایه‌های هنری با رنگ‌های بی‌نظیر خود به مجموعه‌هایی هنری بسیط و گویا تبدیل شد که این دوران عصر اعتلا و آخرین نمایش معماری اسلامی ایران است بیشتر بناهای باشکوه امروز ایران متعلق به این دوران است. بعد از او شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان و سرانجام آخرین پادشاه سلسله صفوی با نام شاه سلطان حسین به حکومت نشستند و در سال ۱۷۳۶/۱۱۴۹ سلسله صفوی منقرض گشت.[۲]

معماری عصر صفویه

هنر معماری اسلامی فراتر از صرف تجربه زیبایی شناختی است و در واقع جلوه‌ای نمادین از حقیقتی والاتر است که انسان را از کثرت جهان بیرون به وحدت الهی می‌رساند و در حقیقت جای دادن انسان در حضور خدا از طریق قدسی کردن فضاست.

در این نوع معماری معمار اعلی خداوند است الله خالق کل شی و معماری به گونه‌ای صورت می‌گیرد که سر تعظیم در مقابل خداوند فرود می‌آورد.

در این هنر تکنیک و زیبایی، وجوه مکمل خلاقیت هنری است و هنر از صنعتگری و کار صنعتگر از بقیه وجوه زندگی او خصوصاً زندگی روحانی او جدا نیست.

با توجه به این که در دوران صفوی مذهب شیعه به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام شد آن‌چه که در دوران صفوی در معماری اسلامی اتفاق می‌افتد توجه به مذهب شیعه و نوعی تصوف است که این توجه در بناهای متعلق به این دوران به‌وفور قابل مشاهده است.

پادشاهان و هنرمندان و معماران این دوران تأکید بر ایجاد نوعی وحدت و یکپارچگی بین مردم دارند تا بدین ترتیب بتوانند تداعی‌کننده وحدت الهی باشند و این امر به ایجاد سبکی در معماری اسلامی می‌انجامد که معروف به شیوه اصفهانی است و یکی از چهار شیوه معماری اسلامی ایران می‌باشد. اساس این سبک بر مبنای سادگی هر چه بیشتر در طرح‌ها و هندسه‌ی بنا می‌باشد تا به اصول سادگی که اساس اسلام است تداعی بخشد. ضمناً از دیگر اصول این سبک یکسان بودن تناسبات در بنا می‌باشد که همان مساوات و برابری انسان‌ها در پیشگاه عدل الهی را تداعی می‌کند.

از آن‌جا که پیدایش سلسله صفویه منجر به ایجاد غرور ملی شدیدی شد، در آغاز درگیر شدن در جنگ از ایجاد هرگونه معماری در مقیاس وسیع مانع می‌گردید. با ظهور شاه عباس اول عصر زرین معماری صفوی آغاز شد. این معماری گرچه درخشان‌ترین عصر معماری ایران نبوده ولی عصر اعتلا و آخرین نمایش معماری اسلامی ایران است. اصفهان که از سوی شاه عباس به پایتختی برگزیده شد از مساجد، کاخ‌ها، پل‌ها، خیابان‌ها و باغ‌های زیادی بهره‌مند شد. اولین پروژه بزرگ وی پس از به تخت نشستن، چهار باغ بود. یک خیابان شاهانه که اتصال میان اسکان قدیمی‌تر اطراف مسجد جامع و رودخانه را میسر می‌ساخت وعلاوه برآن از طریق پل الله وردی خان از سال ۱۶۰۲/۱۰۱۱ ادامه پیدا می‌کرد و به جلفای جدید ارامنه و سپس باغ پهناوری می‌رسید.[۳]

توسعه اصفهان در زمان شاه عباس دوم همچنان با دو بنای تاریخی که حاکی از به هم پیوستن فضاهای داخلی و خارجی به صورتی پیچیده و عالمانه بود، ادامه یافت. بازسازی و مرمت عمارت کلاه فرنگی چهل ستون یکی از آن دو بناست که در مقابل یکی استخر طویل مستطیل شکل قرار دارد. اثر تاریخی دیگر زمان شاه عباس دوم، با دو خصوصیت ظرافت هنری و کاربری آن، پل خواجو مربوط به سال ۱۶۵۰/۱۰۶۰است.

توسعه بنای شهرها در دوره صفویه باعث شده در دوره کوتاهی شهرهای ایران بتواند با شهرهای استانبول و دهلی که پایتخت دیگر کشورهای اسلامی بودند، به رقابت بپردازد. در معماری صفویه رنگ و تزیین نقش بسیار مهمی دارد و چنانکه گفته شد بناهای بسیاری از این دوره به جای مانده که اگرچه به لحاظ اصول معماری قابل توجه نیستند اما از لحاظ تزیین و شکل ظاهری بسیار زیبا و بی‌بدیلند.

در واقع معماران دوره صفوی به جای نوآوری مستقیم ترجیح می‌دادند تا بخش‌هایی از بناهایشان را تذهیب و آراسته نمایند. اشکال سنتی که در این دوره بدون تلاش چندانی به مقیاس عظیمی به کار می‌رفت، به نهایت کمال خود رسید.

به‌طور کلی سبک معماری در دوره صفویه روبه سادگی هرچه بیشتر دارد. هندسه بنا ساده است و شکل‌ها و خط‌های شکسته به جای خطوط پیچ در پیچ گذشته متداول است و از پیمون بندی و تناسبات یکسان در ساختمان استفاده شده است. اما تکنیک‌های تزیینی متنوعی از قبیل آجرکاری، کاشی کاری، کتیبه‌نگاری، گچ‌بری، آئینه‌کاری، تزیینات چوبی و حتی برخی از عناصر معماری مانند تویزه‌های کاذب، مقرنس و سه کنج در حد کمال خود در این دوره مورد استفاده معماران و هنرمندان قرار گرفت.[۴]


جایگاه کتیبه در معماری عصر صفویه

معماری اسلامی در طول تاریخ همیشه از ارزش و توجه خاصی برخوردار بوده و در برگیرنده‌ی تمام خلاقیت‌های هنرمندان مسلمان است. فضای باز معماری اسلامی با هماهنگی و نظم نقش‌ها، کتیبه‌ها و رنگ‌ها، محیطی با عظمت همراه با خلوص معنوی پدید می‌آورد. انسان با ورود در این اماکن خود را در میان دنیایی معنوی می‌یابد که یادآور بهشتی است که قرآن از آن سخن به میان آورده است.

در دوره‌ی صفویه خط کوفی در کاشی‌کاری بناها به وفور استفاده شده. خط بنایی که همان کوفی زاویه‌دار است، از ترسیم اشکال هندسی مربع، لوزی، مستطیل و خطوط موازی و متقاطع حاصل می‌شود. در واقع نوع خط در ابتدای این دوران خط کوفی و ثلث است که برای نگارش متون مقدس از آن استفاده می‌شد، ولی خط غالب در کتیبه‌های این دوران، خط تعلیق، خط رایج ملی دوره صفوی است و در دوره شاه عباس خط نستعلیق که آمیزه‌ای از نسخ  و تعلیق می‌‌باشد ابداع شد. از نمونه‌های این مصادیق به مسجد شیخ لطف الله، مسجد امام، مدرسه نیم‌آورد اصفهان و… می‌توان اشاره نمود. در دوره‌ی صفویه مضامین کتیبه‌ها در اثر تغییر مذهب به شیعه تغییراتی می‌‌کند. این کتیبه‌ها یا به صورت دعایی می‌باشند و یا به صورت حدیثی و کتیبه‌هایی که تاریخ ساخت، نام معمار و… را مشخص می‌کنند نیز همچنان مشهود است.

کتیبه‌های بناهای اسلامی معمولاً از آجر، کاشی، سنگ، گچ و چوب ساخته شده‌اند. متن عبارات کتیبه معمولاً اسماء مبارک حق تعالی، آیات و سوره‌های قرآن، نام‌های مبارک حضرت رسول (ص) و ائمه طاهرین، دعاها، مناجات، شعارهای مذهبی نام سفارش دهنده‌ اثر، نام حاکم و یا سلطان وقت، نام سازنده اثر، نام کاتب و خطاط، تاریخ ساخت اثر، اشعار فارسی و عربی، گفته‌های بزرگان و حکما، فرامین پادشاهان و عهدنامه‌ها و پند و اندرز را شامل می‌گردد.

براساس کتیبه‌هایی که تاکنون به‌دست آمده ابتدا کتیبه‌ نویسی با خط کوفی شروع شده و این خط تا حدود قرن پنجم هجری تنها خط جهت کتیبه نویسی بوده و از این تاریخ به بعد است که خطوط دیگر نیز به‌ صورت محدود مورد استفاده قرار می‌گیرد. تا قرن هفتم اکثر کتیبه‌ها به خط کوفی نوشته می‌شده و از قرن هشتم به بعد است که خط ثلث در نوشتن کتیبه‌ها بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، البته کتیبه‌های کوفی نیز همچنان متداول است.

نکته مهم در مورد خط کوفی این است که از زمانی که خط کوفی در کتیبه‌ها مورد استفاده قرار گرفته به فرم‌ها و شکل‌های مختلف و بدیعی در آمده که هرگز در خوشنویسی و کتابت دیده نشده و نقوش خطی و کتابتی یکی از مهم‌ترین موضوعات تزیینی متون اسلامی است که این تزیینات بیشتر در نوشتن کتیبه‌های بناها به وجود آمده است و حتی فرمهایی از خط کوفی وجود دارند که فقط در کتیبه‌های بناها امکان ایجاد آن‌ها وجود دارد که بهترین شاهد آن خط کوفی بنایی می‌باشد که با کتیبه‌نویسی بناها شروع و رشد و نمو یافته و به کمال رسیده است.

وجود کتیبه‌ها در معماری اسلامی از خصایص بارز و با اهمیت فراوان هر بنایی است و در این‌جا می‌توان دو ویژگی مهم این کتیبه‌ها را برشمرد.

۱ـ استفاده از خطاطی در معماری به عنوان عنصر تزیینی و عامل همسان نمودن انواع مختلف بناهای اسلامی است. تقریباً تمامی بناهای اسلامی شامل کتیبه‌هایی با مضامین قرآن، دعا و حدیث بر سطوح خارجی و داخلی خود می‌باشند. محل‌های مشخصی هم جهت نگارش این خطوط مورد استفاده قرار می‌گرفت به عنوان مثال در قسمت‌های خارجی بنا همانند مناره‌ها، سردرها، و پایه گنبدها و در قسمت‌های داخلی محراب، قبله و پایه داخلی گنبد. تقریباً می‌توان گفت هر فضای خالی با عناصر نوشتاری تزیین می‌یافت. کلمات منفرد همچنین به‌صورت تکراری با ایجاد طرح یا الگویی بر سطوح داخلی دیوارها نوشته می‌شدند. کلماتی که بدین صورت مورد استفاده قرار می‌گرفتند اکثراً بر گرفته از آیات قرآنی بودند که به خط کوفی بنایی نگارش می‌یافتند.[۵]

۲ـ جدای از زیبایی تزیینی کتیبه‌ها، آن‌ها در برگیرنده معانی و مفاهیمی هستند که انعکاس دهنده شرایط اجتماعی، مذهبی و فرهنگی زمان نگارش آن‌ها و از طرفی دیگر نمایانگر تمامی خلاقیت‌های هنرمندان مسلمان و ظهور خلوص معنوی آن‌ها می‌باشد.

به‌نظر می‌رسد که آیات قرآنی به‌عنوان بیش‌ترین تزیین بنایی سطوح خارجی و داخلی ساختمان‌ها کاربرد داشته است. کتیبه‌های قرآنی اغلب در برگیرنده‌ی جملاتی در اظهار ایمان و اعتقادات مسلمانان می‌باشد. این اعتقادات اغلب به خط کوفی، معنوی ترین خط عربی نشان داده شده دور بنا و خاصه نزدیک محراب که جهت تجمع و تمرکز مسلمانان می‌باشد، جای گرفته است.[۶]

از طرف دیگر در مطالعه دقیق کتیبه‌های قرآنی درمی‌یابیم که برخی سوره‌ها در بسیاری از جاها تکرار شده است بدین جهت می‌توان این‌گونه اظهار داشت که شخصی که این متن‌های قرآنی را انتخاب نموده می‌بایست با تمام قرآن آشنایی داشته باشد و یا به‌واسطه معنای خاصی که در این سوره‌ها و آیات وجود داشته آن‌ها را انتخاب کرده است. بدون شک علما و یا اشخاص دانشمند مذهبی، نقش مهمی در انتخاب این آیات داشته اند زیرا که آنان به علت انس خاص با قرآن، از مفاهیم و معانی ظاهری و باطنی آن بیش‌تر اطلاع داشته‌اند که البته در بعضی موارد خطاطان خود، آیات را انتخاب می‌کردند.

در کنار استفاده از قرآن در کتیبه‌ها، به گروهی از کتیبه‌ها برمی‌خوریم که در اهمیتی یکسان همانند آیات قرآنی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این دسته که دعا نامیده می‌شوند می‌توان به سه گروه مهم و مشخص تقسیم‌بندی کرد: گروه اول، نام‌های زیبای خداوند را توصیف می‌کنند، خداوند را ستایش می‌کنند و بازگوکننده توانایی‌های شگرف خداوند هستند. مثال‌های زیادی از این نوع اول در دوره صفوی قابل مشاهده و بررسی است. گروه دوم، ستایش و دعا به پیامبر را در جملات گوناگونی مدنظر دارند و گروه سوم، امام علی (ع) حضرت فاطمه (س) دختر گرامی پیامبر (ص) و حضرت امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را مورد ستایش قرار می‌دهند. در این گروه ما همچنین شاهد ستایش دیگر امامان شیعه تا امام دوازدهم که هر یک پس از دیگری مسئولیت هدایت انسان‌های آزاده را برعهده داشتند، می‌باشیم.[۷]

یکی از دعاهای معروف در ستایش خداوند دعای جوشن کبیر می‌باشد که شبیه جملات و واژه‌های آن در محراب مسجد حکیم اصفهان دیده می‌شود. سبحان الله، الحمدلله، الله اکبر، الملک لله، تا به آخر…. در محراب مسجد حکیم نیز شکر و ستایش خداوند در نام‌های مختلفی در ستاره‌های هشت پر نشان داده شده و در بعضی از این ستاره‌ها نام حضرت محمد (ص) و حضرت علی (ع) به صورت منفرد یا با هم آورده شده است. همچنین نام دوازده امام با خط زیبای ثلث در حاشیه طاق محراب حک شده، وجود دارد. در این‌جا هنرمند مسلمان توصیف و ستایش خداوند را با ستایش پیامبر (ص) و حضرت علی (ع) و حتی دیگر امامان شیعه آمیخته است. این نوع از کار انعکاسی از افکار شیعی زمان و تداعی این پیام می‌باشد که هر کس به دوستی امامان معتقد باشد متعاقباً دوستی با خدا را به ارمغان آورده است.[۸]

نوع دیگری از ادعیه، خطاب به حضرت محمد (ص) است. یکی از این دعاها که در جاهای بسیاری آورده شده، «صلوات» می‌باشد در این دعا گفته شده: «اللهم صل علی محمد و آل محمد» خداوندا درود فرست بر محمد (ص) و خاندان محمد. به‌عنوان نمونه مسجد امام گنبد مدرسه‌ی چهارباغ و مدرسه‌ی کاسه گران اصفهان همگی دربرگیرنده این دعای معروف شیعی هستند. این دعا یکی از معروف‌ترین دعاها در میان مسلمانان شیعه است که در هر موقعیت و زمانی قرائت می‌شود. به‌طور کلی مسلمانان شیعه با این دعا پرورش می‌یابند و بزرگ می‌شوند. «صلوات» دعایی است که ابتدا خطاب به حضرت محمد (ص) سپس به خاندانش که شامل حضرت فاطمه (س) و امام علی (ع)، اولین امام شیعه، امام حسن (ع) صابر زمان و امام حسین (ع) شهید کربلا، و سپس به دیگر امامان شیعه ارجاع داده می‌شود.[۹]

کلمه شهاده یا فرمول «لا اله الا الله»، «محمد رسول الله»، غالباً در مساجد دوران اسلامی دیده می‌شود که دربرگیرنده‌ی دو اصل اساسی اعتقادات مسلمانان که اصطلاحاً توحید و نبوت نامیده می‌شوند، می‌باشد. یکی از این مکان‌ها مدرسه‌ی نیم آورد اصفهان است که ترتیبی زیبا با نقوش هندسی به‌وجود می‌آورده است.[۱۰]

اما در برخی مساجد و اماکن مذهبی صفوی ما به جمله دیگری برمی‌خوریم که به دو جمله یا فرمول شهاده‌ اضافه شده است و آن کلمه‌ی «علیاً ولی الله» (علی دوست و یار خداوند است) می‌باشد، که به امامت از اصول شیعه اشاره دارد. در ایوان مرکزی مسجد جامع اصفهان کلمه شهاده‌ی لا اله الا الله، محمد رسول الله، علیاً ولی الله مشهود است. در این‌جا حضرت علی (ع) به‌عنوان جانشین پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین توصیف شده است. ترکیب کلمات الله، محمد (ص) و علی (ع) در این‌گونه نمونه‌ها انعکاس دهنده‌ی اعتقادات مسلمانان شیعه زمان می‌باشد و روشن می‌سازد هر آن‌کس به عشق خداوند معتقد باشد می‌بایست به دوستی پیامبر (ص) و امام علی (ع) اعتقاد داشته باشد. در این مثال هنرمند سعی کرده است که ارزش و والایی حضرت علی (ع) را به‌عنوان یاور خداوند و محترم در نزد او به نمایش درآورد. همچنین او تلاش کرده است که بیان کند حضرت علی (ع) دانش و علم کافی در رابطه با اسلام دارد که به عنوان فردی اهل دین و عالم در نظر گرفته شود. او قابل ستایش است و از ما به‌عنوان مسلمان انتظار می‌رود که او را دوست داشته باشیم و ستایش کنیم.[۱۱]

«الله، محمد، علی» ترتیب این نام‌های مبارک در خیلی از مساجد و اماکن مقدس صفوی دیده می‌شود. دیوارها این نام‌های مبارک را در کوفی بنایی جلوه گر می‌کند. کاربرد این نمونه از تزیینات کتیبه‌ای دعاگونه همچنین در مدرسه نیم‌آورد و مسجد امام اصفهان قابل مشاهده است. البته ترتیب نام‌های «الله، محمد، علی» در هر در تمام دوران اسلامی بکار برده شده است. اما مشخصاً استفاده از نام علی (ع) در مساجد و اماکن مذهبی زمان صفوی بیشتر می‌باشد و نکته‌ی دیگر اینکه در همه‌ی این موارد، هنرمند سعی کرده است که ترتیب آوردن نام‌های «الله، محمد، علی» را حفظ کند و هرگز سعی نکرده است که نام محمد (ص) قبل از الله و نام علی (ع) را قبل از پیامبر (ص) منعکس کند.[۱۲]

گروه دیگری که در تقسیم‌بندی دعا در کتیبه‌ها قابل توجه‌ است، ستایش حضرت علی (ع) به تنهایی است. هنرمندان مسلمان دوران صفویه با نوشتن و نگاشتن دعا خطاب به حضرت علی (ع) بر زمینه و اشیاء مختلف، احترام و اعتقاد قلبی خود را نسبت به آن حضرت اعلام می‌داشتند.

متوسل شدن به حضرت علی (ع) در مصائب و سختی‌ها یکی از نمودارها و جلوه‌های دلبستگی به اهل بیت در میان مردم زمان است که آن‌ها علی را تنها یاور خود در مقابل مشکلاتشان می‌یابند.[۱۳]

«علی علی علی» یکی از مشهورترین تجلی امام علی (ع) در کتیبه نگاری است که تقریباً در بیشتر اماکن مقدسه‌ی صفوی دیده می‌شود. این کلمه مبارکه همراه با تکرار فراوان مورد استفاده هنرمندان خوشنویس جهت تزیینات اماکن مقدس صفوی بوده است.

ستایش دوازده امام هم در مثالهای زیادی آورده شده است و بر طبق عقاید شیعی، آن‌ها جانشینان برحق پیامبر(ص) هستند، آن‌ها دانش کافی و عمیق در رابطه با اسلام دارند و آن‌ها از انجام گناه معصوم می‌باشند. در چوبی امامزاده اسماعیل اصفهان و محراب مسجد شیخ لطف ا… اصفهان از جمله نمونه‌های این بخش می‌باشد.[۱۴]

اهمیت کتیبه با مضمون دعا در این است که آن‌ها یادآور حضور خداوند در همه جا هستند، نتیجه این که، دعا به شخصی که آن‌ها را قرائت می‌کند نوعی عرفان و تصوف می‌بخشد. معنویتی که از قرائت این ادعیه‌های حک شده بر در و دیوار مساجد و دیگر اماکن مذهبی در شخص مسلمان ایجاد می‌شود تقرب او را به خداوند و ائمه بیشتر می‌کند و قلب او را از شبهات و هر آن‌چه که حجاب بین او و خداوند است پاک می‌گرداند و او با آمادگی بیشتری، حضور قلب و توجه به عبادت در خانه خدا می‌پردازد.

دسته سوم کتیبه‌ها که مزین بخش اماکن مذهبی می‌باشند، گروه احادیث قدسی و نبوی هستند.

استفاده از احادیث هم نوع دیگری از کتیبه نگاری است. حدیث که بازگو کننده و منعکس کننده کلمات پیامبر و امامان است در کتیبه نگاری بناهای صفوی فراوان استفاده دارد. در مدرسه مذهبی نیم‌آورد و ایوان ورودی مسجد جامع اصفهان احادیثی از پیامبر به چشم می‌خورد.[۱۵]

تکرار فراوان کتیبه‌های مأخوذ از قرآن کریم بر روی دیوارهای مساجد و سایر ابنیه انسان را یادآور این حقیقت می‌سازد که تار و پود حیات اسلامی از آیات قرآن تنیده شده و از لحاظ معنوی متکی بر قرائت قرآن و نماز می‌باشد. اگر بتوان فیضی را که از قرآن کریم سرچشمه می‌گیرد یک ارتعاش معنوی خواند باید بگوییم تمام هنر اسلامی خصوصاً خوشنویسی به‌صورت کتیبه‌ی مساجد اثر این ارتعاش را در بردارد و این نکته اثبات می‌شود که این‌گونه هنر از معنای لفظی یا صورت کلام قرآن سرچشمه نمی‌گیرد بلکه منشاء آن حقیقت یا جوهر معنوی قرآن است. کتیبه‌های با مفهوم دعا و حدیث نیز دارای بیان عرفانی است و این کیفیت خاص تا اندازه‌ای ناشی از جو شیعی است که در آن‌ها انعکاس یافته است. مظهر و مثال حقیقت معنوی در جهان مادی اولیاء هستند که مقام معنوی آن‌ها در سلسله مراتب هستی به منزله‌ی قطب عالم است.[۱۶]

رساندن مفاهیم معنوی فوق در بناهای دوره‌ی صفویه تنها برعهده‌ی کتیبه‌های موجود نیست، بلکه در این بین نقوش مورد استفاده در این بناها نیز سهم به‌سزایی در انتقال مفاهیم خاص معنوی برعهده دارند. در ادامه به نقوش تزیینی هندسی در آثار معماری دوره‌ی صفویه پرداخته می‌شود که نقشی مهم در هنر اسلامی برعهده دارند.


جایگاه نقوش هندسی در معماری عصر صفویه

از مهم ترین ویژگی‌های تزیین بنا در دوره‌ی صفویه، می‌توان به تبعیت از قاعده‌های تقارن، انعکاس، تکرار و نظم هندسی اشاره کرد. ضرورت تغییر شکل یک موتیف به شکل‌های کوچک‌تر، تکرار یا تقسیماتی از آن به انگیزه‌ی نشان دادن عمق و حرکت در دنیای دو بعدی، از آن جمله‌اند.

طرح‌های هنری اسلامی گونه‌ای از طراحی‌های سنتی ایرانی هستند که در حین زیبایی و ملاحتی که در کاربردهای متنوع و بر سطح آثار و ابنیه متعدد دارا هستند، از یک سری قواعد واصول هنری و ریاضیات فرمی بهره می‌برند.

انواع نه چندان پیچیده و کم تنوعی از این گونه طرح‌ها را درسایر کشورها و در ایران ما قبل اسلام نیز می‌توان جستجو کرد که در آن‌جا به منظور جداسازی زمینه و بستر کار از کادرها و حواشی یا در تزیینات نواری و خطی آثار مختلف سنگی، چوبی، شیشه و موازئیک و همچنین در بخش‌هایی در داخل بناها مانند در و پنجره و سقف یا کف اتاق که مواد و مصالح بکار رفته برای طراحی به تبعیت از فرم‌های هندسی است بکار گرفته شده‌اند.

اما آن‌چه مسلم است ساختار قانونمند و مبتنی بر اصول این دسته از نقوش اگر نه همزمان بلکه تقریبا نزدیک به دوره‌های نضج و رواج تزیینات طوماری و توریقی اولیه که در نقوش اسلیمی ختایی رایج بودند شکل گرفته است نقش و نگاره‌های به ظاهر ساده اما بعضا بسیار پیچیده و پرکار هندسی معمولا یا به صورت منفرد و بر سطح آثار یا بر روی دیوارها و سقف و کف بناها و یا در ترکیب هماهنگ با دیگر طرح‌‌های سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند به دلیل سادگی فرمی و حرکت‌های صریح و مشخص خطوط تشکیل دهنده فرم‌ها و موتیف‌های هندسی است این قابلیت را به آن می‌بخشد که علاوه بر تمامی زمینه‌ها و بسترهایی که امکان طرح اندازی و مصور کردن بوسیله سایر طرح‌های سنتی همچون ختایی وجود دارد در قسمت‌هایی که امکان نشان دادن حرکت‌های قوسی و استفاده از خطوط منحنی و پیچشی نباشد، این نقوش این مهم را میسر می‌نمایند. به هر صورت نقوش هندسی چه به صورت مجزا چه در ترکیب با سایر تکنیک‌ها دارای مجموعه‌ای از قوانین تکنیکی ترسیمی وساخت وهمچنین دارای تعداد تقریبا بی‌شماری از فرم‌ها و موتیف‌های سه تا چند وجهی می‌باشد که امکانات هنرنمایی‌هایی پوششی را بالا می‌برد.

به‌طور کلی موتیف‌های سازنده طرح‌های تزیینی منظم، از لحاظ شکلی با یکدیگر متفاوت، اما غالبا هم‌خوان و هماهنگ می‌باشند. و از حیث فنون کاربرد و اجرا نیز مشابه هستند محاسبات هندسی و ریاضی زمینه یا محل اجرا محاسبات هندسی، نوع، تعداد و اندازه‌های تعابیر هندسی محاسبات رنگی اجزا در ارتباط با یکدیگر و در ارتباط با کل اثر و مهم‌تر از آن در ارتباط با محیط اطراف طرح (قسمت‌های جانبی) و محیط پیرامون اجرا و همچنین محاسباتی که به منظور نوع ویژه کاربرد و موقعیت اجرای قطعات و همین طور مواد ومصالح مصرف صورت می‌گیرد، نشانگر این مساله است که طرح‌های سنتی هندسی و منظم علی‌رغم سادگی یا سهولت ظاهری آن‌ها نسبت به سایر طراحی‌ها از قوانین مشخص‌تری پیروی نموده و با کار مشکل‌تری مواجه هستند.

به‌طور قراردادی تعابیر موتیف‌های منظمی که در ترکیب‌های بسیار متنوع و عموماً مسطح و تابع فرم‌های اصلی مربع و مستطیل ساخته می‌شود همچون سایر طراحی‌های دارای ابزارهای تعبیر و همین طور قوانین و مبادی بصری (فرم – ترسیم و ساخت) خاص خود می‌باشد که با پیروی از این قواعد کار ساختمان‌ دهی و ارتباط بصری‌اش را سامان می‌دهد.

نقوش هندسی بر پایه تعبیرات و فرم‌های اصلی دایره مربع مثلث مستطیل لوزی بیضی ذوزنقه… است که با ابزارهای نقطه خط و سطح ساخته می‌شود. این نقوش پیچیده و زیبا ساختار ساده‌ای دارند واز تکرار واحدهای دایره، مربع ومثلث به دست می‌آیند. آن‌ها را می‌توان تنها با استفاده از پرگار و خط کش و دانستن نحوه‌ی ترسیم مثلث، مربع، شش ضلعی ستاره و غیره رسم کرد و از تکرار و تقسیمات بعدی و افزودن خطوط مستقیم و منحنی، می‌توان طرح‌های نامحدودی به وجود آورد.

نقوش هندسی از دیرباز مورد توجه ایرانیان درخلق آثار پرشکوه‌شان بعد از قرن پنجم هجری به اهمیت خاصی رسید و تا پیش ازاسلام صرفا به صورت‌های «مربع» و «مستطیل» و «مثلث» و گاهی هشت ضلعی منظم ودایره منقوش و منقور می‌گردیده است. این اشکال به دلیل تحرک‌پذیری فراوان‌شان در بسیاری از مکان‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. ویژگی دیگری که باعث استفاده فراوان از نقوش هندسی شده، خاصیت گسترش یابنده‌ی آن می‌باشد که به دلیل قابلیت پوشانندگی مورد توجه هنرمندان مسلمان بوده است. در دوره صفویه نقوش هندسی در کاشی‌کاری بناها بسیار به کار گرفته شده است.[۱۷]

اشکال سازنده‌ی نقوش هندسی از خصوصیات خاص معنوی حکایت دارند. هندسه هم کمی است و هم کیفی، بُعد کمی آن صورت و ساختار معماری را تنظیم می‌کند و بُعد کیفی آن، نسبت‌‌های صورت معماری را برقرار می‌سازد و نماینده بیان نظم جهان هستی است که چرخه‌ی تجلی را منظم می‌کند. شکل‌ها به‌کار رفته در معماری از مفهوم سنتی ریاضیات، به‌خصوص از هندسه و اشکال هندسی، تفکیک‌ ناپذیرند. اشکال و اعداد هندسی آن‌گونه که می‌نمایند، جنبه‌ی کمی صرف ندارند. آن‌ها دارای جنبه‌ی کیفی و نمادینی هستند که پژواکی از وحدت در بطن اصل درونی خود می‌گسترانند. به‌عنوان مثال چهارگوش ساختمان‌ کعبه که در حیاط‌ها و بناهای قدیمی تکرار می‌شود و در معماری ایرانی نیز به‌عنوان یکی از اشکال طراحی و تزیین بسیار به آن پرداخته می‌شود، یک چهارگوش صرف نیست، بلکه در عین حال، نماد ثبات، کمال و بازتاب معبد چهارگوش بهشتی است که کعبه تصویر زمینی آن‌ است، یا صورت هشت گوش بسیاری از مساجد، صرفاً یک طرح معماری نیست تا معماران را قادر سازد گنبدی را بر یک قاعده‌ی مربع احداث کنند، بلکه بازتاب عرش الهی است که طبق سنت و احادیث بر دوش هشت فرشته جای گرفته است.[۱۸]

در نقوش هندسی، دایره، کامل‌ترین شکل‌های و نمادی از سبکی و تحرک کلی روح است. گویند آسمان‌ها، سیری دایره‌وار دارند چرا که چنین صورتی را آغاز و انجامی نیست و از هر جهت نسبت به مرکز قرینه است. معماری سنتی اسلامی را می‌توان به مثابه‌ی گسترش مایه‌ی بنیادی تبدیل دایره به مربع از طریق مثلث به‌شمار آورد. مربع متجسم‌ترین صورت خلقت در حد زمین، نماینده‌ی کمیت است. حال آن‌که دایره، در حد آسمان، نماینده‌ی کیفیت می‌باشد و این دو از طریق مثلث که متضمن هر دو جنبه است، ادغام می‌شوند. بنابراین جوهره‌ی کیفی همه‌ی اشکال بنیادی نقوش هندسی معماری اسلامی به هدفی مرکزی گرایش دارد. در واقع، انسان سنتی طالب آن بود که تا سرحد توانایی‌اش، عشقی را که به آفریدگار خود داشت، اظهار کند. لذا کسی که دست به این کار می‌زند، به طبیعت و نحوه‌ی عملکردش نزدیک است و چاره‌ای جز آن ندارد که در وفور الگوها، طرح‌ها و رنگ‌های مظاهر خلقت برای آفریدن آثار خود مستغرق باشد.[۱۹] شکل‌های هندسی موجود در طبیعت، از قبیل دانه‌های برف، نمایشگر قوانین مربوط به تشابه، تقارن و هندسه هستند و این موضوع گویای این نکته است که هر آن‌چه در ذهن هنرمند به‌عنوان نقوش هندسی به‌دنیای بیرون راه می‌یابد، خود مرجعی بیرونی دارد که به‌سادگی نمی‌توان به چنین محفوظاتی دست یافت بلکه نیاز به نگرش عمیق، تمرکز و ارتباطی درونی با یک مرجع کیهانی دارد. در واقع هنرمندان سنتی به خلق هنر بی‌زمانی پرداختند که با ابدیت پیوند داشت و به موجب همین پیوستگی ارزش و اعتباری جاودانه یافت.[۲۰] بنابراین نقوش هندسی ذاتاً واقعیتی را در بر دارند که درک آن از راه تأویل، آدمی را به عالم مثال و سرانجام به حقیقت رهنمون می‌شود. حال چنین نقوشی در یک بنای عظیم با فرم و عملکرد خاص خود، همراه با دیگر عناصر تزیینی و غیر تزیینی، گویای مفاهیم و پیام‌های بسیاری خواهد بود. بناهای دوران صفویه که به‌عنوان اوج هنر معماری در ایران از آن نام برده شده، با ترکیب نقوش هندسی و کتیبه‌ها، نشانگر فرهنگ، هنر، ایده‌ها، آرمان‌ها، معنویات و حتی دغدغه‌های زمینی هستند که وقتی با یکدیگر همراه باشند و مرحله به مرحله مورد توجه قرار گیرند، ساختاری مشابه وادی‌ها و گذرگاه‌های عرفانی را در ذهن مخاطب تداعی می‌کنند که به‌سادگی نمی‌توان از کنار آن‌ها گذشت.


همنواختی کتیبه و نقوش هندسی در بناهای اصفهان عصر صفوی

که در بحث‌های پیش به مفاهیم نقوش هندسی پرداخته شد و پیش از آن نیز از ماهیت برخی کتیبه‌های موجود سخن رفت، حال با ادغام این دو عنصر تزیینی در یک بنا می‌توان به مفاهیم و معانی خاص دیگری دست یافت. در واقع با کنار هم گذاشتن این دو عنصر متعالی و تفسیر دوباره‌ی آن، در یک بنای تاریخی که چنین تزییناتی را بر خود حمل می‌کند، می‌توان با دید زیبایی‌شناسی دیگری نظر افکند. در این زمان است که حس متعالی هنری که در یک فضای باشکوه معماری در ذهن و روح انسان جای‌ می‌گیرد از امتزاج دیگر عوامل معنوی حاصل شده که خود در آفرینش آسمانی مفهومی کیهانی و برتر در روی زمین می‌آفریند. بناهای معماری دوره‌‌ی صفویه همانند مساجد، مدارس و حتی کاخ‌ها پر است از چنین معانی‌ایی که مخاطب را در دل فضای زیبای خود به سیر در جهان والا همراه می‌کند. ترکیب رنگ‌ها، جملات و کلمات کتیبه‌ها، نقش‌های هندسی و گیاهی، وسعت فضا، فرم دیوار‌ها و سقف‌ها و… همه‌و‌همه ساختاری بی‌بدیل را می‌نمایند که به دور از تمام هیاهو‌های آزار‌دهنده‌ی زندگی‌های مدرن شهری، فضایی امن را به انسان امروزی در جستجوی آرامش، هدیه می‌کند.

به این ترتیب همراه شدن نقوش هندسی و کتیبه‌ها همانند دو جزء متفاوت، ترکیبی هماهنگ را پدید می‌آورند که می‌توان با استفاده از نمونه‌های حاضر به چند مورد از آنان پرداخت.

در تصویر شماره۱ بخشی از تزیینات مسجد جامع اصفهان دیده می‌شود. ترکیبی از همنواختی نام مقدس حضرت علی (ع) با نقوش هندسی که به صورت کل واحد در یک نقش هندسی بزرگتر جای گذاری شده است. مربع در مفاهیم سنتی هنر اسلامی، نمادی از زمین و تعادل است. به این معنی که هر چهار ضلع آن به یک اندازه می‌باشد و در نتیجه عدالت به وضوح در این شکل هندسی قابل مشاهده است. از چنین مفهومی می‌توان برای آوردن نام علی (ع) نیز استفاده نمود به این مفهوم که در مذهب شیعه علی (ع) نمادی از عدالت و عدالت خواهی است و قرار گیری نام وی در چنین شکلی هماهنگی خاصی بین مفهوم مربع و مصداق آن به وجود آورده است. تاکید بر نام علی (ع) در این کتیبه با ریز شدن نقوش هندسی نمایان شده و می‌توان گفت که این نقوش چهار پر همگی در خدمت نمایاندن هر چه بیش‌تر این نام درآمده‌اند. چنین مجموعه مفاهیمی با آراسته شدن توسط نقش‌های گیاهی کامل‌تر شده است و به صورت نمادی کامل از هنر اسلامی جلوه‌گری می‌کنند.

در تصویر دیگری (شماره۲) از بناهای دوره‌ی صفویه، ترکیبی از کتیبه‌ و نقش‌ هندسی در مسجد جامع اصفهان به چشم می‌خورد. جای‌گیری کتیبه‌ها در عمق نقوش هندسی همچون در برگرفتن نگینی در قلب یک انگشتری گرانبها خودنمایی می‌کند. نقوش هندسی با ترکیبی از اسلیمی‌ها و جملات آسمانی کتیبه‌ها، ارزش و تعالی خود را باز هر چه بیشتر باز می‌نمایانند. قرارگیری چند ضلعی، مربع، مثلث، در چرخشی دایره‌وار حول یک محور، رقصی سماع‌گونه را می‌آفریند که هر جزء در کنار باقی اجزاء وجود می‌یابد و بدون دیگری نقص عظیمی را در مجموع ترکیبات این تصویر به‌ وجود می‌آورد. هر کدام از نقوش این تصویر دنیایی را در خود جای داده که با یکی شدن کل واحدی را انسجام بخشیده‌اند. کتیبه‌های موجود که با کلمات لا‌اله‌الا‌الله مزین شده‌اند ۴ بار متقارن، به صورت ترکیب یک مربع وجود دارند. این کتیبه‌ها که توسط یک هشت‌ ضلعی هندسی محصور شده است همراه با سایر اجزاء هندسی به حول همان محور می‌چرخد که می‌توان گویای این نکته باشد که معانی حاصل از کلمات آسمانی نیز همراه با نقوش هندسی در گردش به دور یک محور‌اند. این کلمات با تجسم یافتن مادی دارای رسالتی در زمین هستند که همانا رساندن موجودات به اصلی الهی است. خود کلمه‌ی لا‌اله‌الا‌الله نیز با کمی دقت حول یک محور دایره شکل کوچک در چرخش می‌باشد. مفهوم «نیست خدایی جز خدای یگانه» این کتیبه هماهنگ با معنی نهفته در شکل دایره‌ است. دایره به عنوان نماد آسمان‌ها و سبکی و تحرک روح، کامل‌ترین مفاهیم را در بین نقوش هندسی دارا می‌باشد. حال در این مجموعه‌ی زیبا که با دیگر اجزای تزیینی خود، ساختاری واحد و بی‌نظیر را شکل داده، چگونه می‌توان ردپای نیروهای الهی را حذف نمود. هر نقش دنیایی از راز و نیازی است که نشانه‌هایی را برای اهل معنا باز می‌تاباند.

در تصویر شماره‌ی ۳، ترکیبی دیگر نشان داده شده است. همنواختی کتیبه‌ها در دل نقوش هندسی گویای مفاهیمی تازه است. تعداد بسیار زیادی از چند ضلعی‌ها زمینه‌ساز وجود اشکال هندسی بزرگتر و کتیبه‌ها شده‌اند. فرم‌های مثلث‌ گونه‌ای که کتیبه‌های این تصویر را در خود جای داده‌اند هر کدام به دیگری اشاره می‌کند و در مرکز این چهار شکل که در کل حول محوری مربع گونه در حرکت است، یک مربع کوچکتر قرار دارد. در تحلیل شکل مثلث به‌عنوان یکی از اشکال مهم نقوش هندسی، می‌توان گفت؛ تیزی مثلث به هر جهت که اشاره نماید مفهوم خاص خود را خواهد داشت در این ترکیب، تیزی هر مثلث رو به مثلث بعدی دارد و به این ترتیب اندیشه‌ی طرح آن این بوده که بعد از مطرح نمودن معنی کلمات کتیبه‌ها، مخاطب به سمت معانی بعدی رود. جملات این اشکال عبارتنداز: قال النبی ‌صل‌الله ‌علیه ‌و ‌آله، ولا حول ‌ولا قوه ‌ال ا‌بالله ‌العلی‌العظیم، لا اله الا الله – محمد رسول‌الله – علی ولی‌الله، سبحان ‌الله و الحمد ا‌لله و لا اله الا الله و الله اکبر. این کتیبه در حالی که گرایش شیعی را در خود بازتاب می‌دهد، گویای ارجحیت این مذهب در دوره‌ی صفوی است. در واقع همان گونه که اشاره شد، در دوره‌ی صفوی مذهب شیعه رسمیت یافت و مطابق با آن، آثار هنری برجا مانده نیز رنگی از مذهب شیعه به خود گرفته‌اند. در یکی از جملات این کتیبه (لا حول ولا قوه الا بالله…) که با مفهوم؛ «هیچ حرکت و توانی جز به مشیت خداوند والای بزرگ نیست»، می‌باشد، معنی حرکت و جاری شدن را همراه با حرکت اشکال هندسی بیش‌تر نشان می‌دهد. تعداد کثیر نقش‌های چند ضلعی کوچک که چشم را با خود به گردش وادار می‌کنند و اشاره‌های مثلث‌ها به یکدیگر، همگی عدم سکون را تایید می‌کنند.

در تصویر شماره۴ تزیینات دیگری از کتیبه‌ همراه با نقش‌های هندسی کنده‌کار شده‌ی سنگی به عنوان پنجره‌ای در مسجد جامع اصفهان وجود دارد. این تزیینات و اشکال بسیار زیبا که ماهیت خود را از نقوش هندسی اخذ نموده‌اند، با کتیبه‌های برجسته‌ای به نام حضرت علی (ع) تزیین شده‌اند. وجود نام علی (ع) بار دیگر نشان دهنده‌ی اهمیت و بزرگی شخصیت وی در نزد هنرمندان سنتی گذشته بوده که بار دیگر گسترش مذهب تشیع در دوره‌ی صفوی را بازگو می‌کند. در مرکز اصلی این تصویر، نقش ستاره‌ای نمایان شده که با شش ضلع متقارن دو مثلث در جهت‌های مخالف رو به سمت یکدیگر را نشان می‌دهد. دو مثلث که در ترکیب روی با یکدیگر نشانه‌ی امتزاج همه‌ی عناصر و اتحاد ضدین یا متحد شدن مکمل‌هاست. به این صورت که تیزی هر ضلع آن به یک طرف اشاره می‌کند و در چنین اشاراتی در نزد هنرمندان سنتی نمادی از حرکت به سوی خدا و یکی شدن است زیرا راه رسیدن انسان به خدا تنها از راه مستقیم نیست و چه بسا جهت‌ها و روش‌های دیگری را نیز باید آزمود تا به وحدتی آسمانی رسید. تمام شکل‌های تشکیل دهنده‌ی هندسی این تصویر در حال نشان دادن زوایای مختلف و در عین حال اشاره به مرکز دارد. حتی مربع‌هایی که نام حضرت علی (ع) را در خود جای داده را می‌توان این گونه تفسیر نمود که هم به پراکندگی گرایش دارد و هم به وحدت مرکزی. در نزد شیعیان، اشخاص مقدس در حالی که نشانه‌ای قوی از وجود خداوند هستند، خود وسیله‌ای برای رسیدن به پروردگار نیز می‌باشند، بنابراین همنوایی مربع‌های متعادلی که نام علی (ع) را احاطه نموده‌اند، به همراه دیگر نقوش همگی به اصلی واحد و تحرکی پویا برای رسیدن به او را اشاره می‌کنند.

در نمایی دیگر از مسجد جامع اصفهان یکی از ورودی‌های این مسجد در تصویر شماره ۵ به ترکیبی بدیع از نقوش هندسی و کتیبه اشاره دارد. در بناهای اصفهان عصر صفوی نمونه‌هایی از چنین تزییناتی بسیار به چشم می‌خورد. هر جا که معمار ایرانی خواسته است ارجحیت را به کتیبه‌ها و نوشته‌ها و مفاهیم آن‌ها بدهد، از طرح‌های هندسی به صورت کوچک و نقش‌های ریز زمینه استفاده نموده است. در این تصویر نیز به همین صورت عمل شده، یعنی نوشتار آیه‌الکرسی بر سر در ورودی این مسجد حاکی از اهمیت این دعا در نزد مسلمانان دارد که به زیباترین شکل و به صورت قرینه در جهت مخالف این سر در به چشم می‌خورد. این مهم در سمت چپ این ورودی با کمی دقت قابل مشاهده است که همانند آینه‌ای تمام محتویات ضلع راست ورودی را باز می‌نمایاند.

تصویر شماره‌ی ۶ بخشی از معماری داخلی مدرسه‌ی کاسه‌گران اصفهان را نشان‌ می‌دهد. در این بنای عصر صفوی نیز همانند دیگر بناها در کنار نقوش مختلف هندسی از طرح‌های کتیبه‌ای برای زیباتر و پر معنی نمودن تزیینات بنا استفاده شده است. ترکیب رنگ‌های آبی و زرد رنگ با یکدیگر در حالی که اتحاد مکمل‌ها را می‌نمایاند، نمادی از زمین‌ و آسمان در هنر اسلامی است. رنگ زرد نمادی از زمین و آبی نمادی آسمانی و کیهان دارد که در این ترکیب نقش‌های هندسی و کتیبه‌ها هر دو به رنگ آبی تزیین شده‌اند که می‌تواند این مفهوم را داشته باشد که این دو عنصر تزیینی هم ردیف و همراه با یکدیگر، معانی آسمانی را می‌جویند. در واقع برخاستن رنگ‌های مختلف آبی از دل رنگ خاک یا صندل فام (زرد) اشاره به این موضوع مهم دارد که راه رسیدن به خداوند از زمین می‌گذرد و هر آن چه که در زمین است وسیله‌ای است برای تقرب جستن به معبود. نقش‌های ستاره شکل و مثلث نیز می‌توانند با معانی دیگر همراه شده و بیننده را برای رسیدن به مفهومی واحد هدایت نمایند که شرح این اشکال در تصاویر پیشین رفت. عبارت سبحان‌الله و الحمد‌لله و لا اله الا الله و الله اکبر، به معنی منزه است خدا وسپاس خدا را و خدایی نیست جز خدای یکتا و خدا بزرگتر است، به زیبایی تمام مفاهیم ذکر شده را در خود حمل می‌کند.

در تصویری دیگر از بناهای دوره صفویه‌ی اصفهانی، طاق‌نمای مقرنس‌کاری شده مدرسه‌ی چهار باغ به چشم می‌خورد.

در تصویر شماره ۷ هماهنگی خاصی بین رنگ‌ها، تزیینات و نقوش مختلف در این مدرسه وجود دارد که در نگاه اول با سادگی و پرهیز از تکثر نقش‌ها، بیننده را مجذوب منظره‌ی خود می‌کند، ایجاد فضاهایی خالی از تزیین به رنگ آجری نخودی و در جاهای دیگر ترکیبات آبی و زرد باز هم گویایی مفاهیم متنوعی از ظاهر و باطن هنر اسلامی است. همان‌گونه که اشاره شد، رنگ زرد در حالیکه نمادی از خاک و زمین است، اما در معنایی دیگر نشانه‌ای از نور نیز می‌باشد. در واقع هر جا که نوری به تصویر کشیده شده، زرد یا زرد و سفید بوده است، بنابراین می‌توان عنوان نمود که هر دو رنگ زرد و آبی که در این تصویر به چشم می‌خورد، نماد آسمان و نیروهای الهی است. در جای دیگر جملات کتیبه‌ها در داخل نقوش چند ضلعی و ستاره گون باز هم فاش کننده راز و رمزی می‌باشد که این شکل هندسی در همراهی با کتیبه‌ها در خود پنهان نموده است. کلماتی چون علی، محمد و جملات و آیاتی چون لا اله الا الله الواحد القهار، حق لا اله الا الله، علی ولی‌الله، محمد رسول‌الله در این طاق از آن‌گونه است. مرکزیت یافتن کلمه‌ی علی در چرخشی دایره گونه حول محوری چند ضلعی نشانه‌ای از اهمیت شخصیت ایشان در نزد افکار شیعیان داشته که نقش بستن این تزیینات در بالاترین قسمت بنای این مدرسه نشانه‌ی ارج و قرب و احترامی است که هنرمندان و معماران دوره‌ی صفویه به اولیاء خدا اظهار ‌نموده‌اند. در واقع وجود ریزه‌کاری‌های تزیینی هندسی حول اسامی مقدس و دور از دسترس بودن این تزیینات در ارتفاع، تقدس و نزدیکی به خدا را به ذهن متبادر می‌نماید.

در آخرین نمونه‌ی بناهای صفوی اصفهان، مسجد حکیم در تصویر شماره ۸ دیده می‌شود. در این تصویر کتیبه‌های چون الله، محمد، علی، الحکم‌الله، الله اکبر، الحمدلله، الملک لله وجود دارد که نسبت به بناهای عصر صفوی کلمه‌ی علی در آن به فراوانی به چشم می‌خورد. این نام مقدس حتی هم ردیف‌ اسامی الهی و صفات خداوند جای‌گذاری گردیده تا نشان‌ دهنده‌ی ارج و قرب وی‌ در نزد شیعیان باشد. در تصویر ۸ نیز نام‌ها و اسامی مقدس هم‌چنان در دل یک ستاره‌ی هشت پر نمایان هستند، ستاره‌ی هشت پر در نزذ هنرمندان مسلمان دوره‌ی صفویه صرفاً یک طرح هندسی نیست، بلکه همان گونه پیش از این اشاره شد، بازتاب عرش‌الهی است که بر دوش هشت فرشته جای گرفته است. بنابراین ستاره نشانه‌ایی والا و مقدس است که به خاطر ماهیت متعالی خود می‌تواند جایگاه و محلی برای نمایاندن کتیبه‌ها، آیات و اسامی مقدس باشد. در این تصویر نیز رنگ‌های طلایی که نمادی از نور است همراه با آبی باعث جذابیت و انتقال مفاهیمی خاص به مخاطب می‌شود.

با توجه به تصاویر ذکر شده می‌توان این گونه توصیف نمود که هر کدام از اجزای تزیینی هنر اسلامی، شامل نقوش هندسی، اسلیمی، کتیبه‌ها، رنگ‌ها و… همگی به خاطر داشتن معانی و مفاهیمی خاص انتخاب و در کنار یکدیگر قرار داده شده‌اند و علاوه بر ذوق هنری و دید زیبایی شناسی هنرمندان سنتی، گویای افکار، عقاید و ارزش‌های حاکم بر زندگی اجتماعی دوره‌ی صفویه است.


نتیجه‌گیری

ارتباط نزدیک بین هندسه و کتیبه‌های مذهبی و وجود نمادها در نظام عالم وجود راهگشایی بود که به بررسی مفاهیم مذهبی و ماوراء طبیعی در بستر هندسه و کتیبه پرداخته شود و تا طرح‌ها و نقش‌ها‌یی که براساس این مفاهیم و معنا به وجود آمده‌اند، مورد بازبینی و تحلیل قرار گیرند. کاملاً مشهود است که طرح‌های هندسی و کلمات کتیبه‌ها، یک سری نقش‌های خیالی و آبستره نیستند بلکه از مفاهیم مقدس و والایی برخوردار می‌باشند.

کتیبه‌های با مفهوم دعا و حدیث همانند آیات قرآنی، بیان عرفانی‌ دارند و این کیفیت خاص تا اندازه‌ای ناشی از جو شیعی می‌باشد که در آن‌ها انعکاس یافته است زیرا مظهر و مثل حقیقت معنوی در جهان مادی اولیا هستند و مقام معنوی آن‌ها در سلسله مراتب هستی به منزله قطب عالم است. کتیبه‌ها از که شریف‌ترین هنرهای بصری هستند که عشق و ایمان در جهان اسلامی خطاطی است، کتیبه‌های منقش بر در و دیوار درونی مساجد و مدارس مذهبی، شخص مؤمن را نه تنها به یاد معانی کلمات آن‌ها طنین می‌افکند و انسان را متوجه صور روحانی آن کلمات و فیض و جمال و قدرت معنوی نام و کلام ائمه‌ی دین می‌کند.

در این پژوهش سعی شد هماهنگی و همنواختی دو عنصر تزیینی کتیبه و نقش هندسی در مفهومی فراتر از زیبایی ظاهری با استفاده از تصاویر مورد بررسی قرار گیرد و در این رهگذر ارتباط نمادین روحانی و زیبایی‌شناسی کتیبه و نقش هندسی هر چند به‌صورت کلی بررسی شود.

لیست منابع

۱-                 آرتور، اپهام پوپ، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدر افشاری، ارومیه، انتشارات انزلی، ۱۳۶۶٫

۲-                 پیرنیا، محمدکریم، سبک‌شناسی معماری ایران دوره‌ی اسلامی، تهران، انتشارات معمار، ۱۳۸۳٫

۳-                 برند، باربارا، هنر اسلامی، ترجمه مهناز شایسته فر، تهران، موسسه مطالعات هنرهای اسلامی، ۱۳۸۳٫

۴- شایسته‌فر، مهناز، هنر شیعی، تهران، موسسه مطالعات هنر اسلامی، ۱۳۸۴٫

۵- شایسته‌فر، مهناز، جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌‌های اسلامی، فصلنامه‌ی علمی پژوهشی مدرس، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۰٫

۶- اردلان، نادر، حس وحدت، ترجمه‌ی حمید شاهرخ، تهران، نشر خاک، ۱۳۸۰٫

۷- کیانی، محمدیوسف، تاریخ هنر معماری ایران دوره اسلامی، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۴٫



[۱]– آرتور ابهام پوپ، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدر افشاری، انتشارات انزلی، ارومیه، ۱۳۶۶، ص ۲۰۶

[۲]– همان، ص ۲۰۷٫

[۳]– محمدیوسف، کیانی، تاریخ هنر معماری در ایران دوره‌ی اسلامی،  انتشارات سمت، تهران، ۱۳۸۴، ص ۵۲٫

[۴]– محمدکریم، پیرنیا، سبک‌شناسی معماری ایران دوره‌ی اسلامی، انتشارات معمار، ۱۳۸۳تهران، ص ۲۷۹٫

[۵]– مهناز، شایسته‌فر، هنر شیعی، موسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران ۱۳۸۳، ص ۹۲٫

[۶]– مهناز، شایسته‌فر، جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌های اسلامی، فصلنامه‌ی علمی پژوهشی مدرس، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ۱۳۸۱، ص ۶۱٫

[۷]– همان.

[۸]– همان، ص ۷۶٫

[۹]– همان، ص ۷۴٫

[۱۰]– مهناز، شایسته‌فر، جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌های اسلامی،پیشین، ص ۷۷٫

[۱۱]– مهناز، شایسته‌فر، هنر شیعی، پیشین، ص ۹۸٫

[۱۲]– مهناز، شایسته‌فر، جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌های اسلامی،پیشین، ص ۸۳٫

[۱۳]– مهناز، شایسته‌فر، هنر شیعی، پیشین، ص ۱۰۸٫

[۱۴]– همان.

[۱۵]-مهناز، شایسته‌فر، جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌های اسلامی، پیشین، ص ۸۹٫

[۱۶]– همان، ص ۹۲٫

[۱۷]– نادر، اردلان، حس وحدت، ترجمه‌ی حمید شاهرخ، تهران، نشر خاک، ۱۳۸۰، ص مقدمه.

[۱۸]-نادر، اردلان، حس وحدت، پیشین، ص پیشگفتار.

[۱۹]– همان، ص ۸۴٫

[۲۰]– مهدی، فیروزان، راز و رمز هنر دینی، مرکز مطالعات دینی و سروش، تهران، ۱۳۸۴، ص ۱۷۵٫


کلینیک تخصصی طراحی و اجرای نما بامدیریت آرشیتکت:آرتور امیدآذری

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا ینما ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

مدیا نماهای خیره کننده و تعاملی

مترجم : پیام صلاحی نژاد

مدیا نماها کانسپتهای نسبتاً جدیدی هستند اگرچه به طرز فزاینده ای در سالهای اخیر مشهور شده اند .این راه های عجیب و خلاقانه ی ترکیب طراحی مدرن و معماری به عنوان راهی موفق برای جذب مشتری و بیزینس یا نمایش رویدادی خاص تثبیت شده اند .

در این مقاله چند نمونه از این مدیا نماهای خیره کننده و گاهی تعاملی را در اقصی نقاط دنیا معرفی میکنیم :

خانه ی اپرای سیدنی ، سیدنی استرالیا

این تأسیسات برای درخشش خانه ی اپرای سیدنی بر روی آن نسب شد که بخشی از فستیوال “سیدنی سرزنده و نورپردازی هوشمند سیدنی” بود . نقاشی های انتخاب شده از یک بدنه ی کاری شاخص به مدت ۲۱ روز بدون هیچ تصویر تکراریی با استفاده از تکنولوژی های نوین در عرصه ی ویدئو پروجکشن بر روی خانه ی اپرا تابید . برای دیدن ویدئوی این نمایش شگفت انگیز نور و رنگ و تکنولوژی به این لینک مراجعه کنید :   http://vimeo.com/5137996#at=0

greenpix، بیجینگ ، چین

یک مدیا دیوار با مصرف انرژی صفر که بزرگترین صفحه نمایش LED رنگی دنیا را شکل داده است و اولین سیستم فوتوولتائیکی است که با دیوار شیشه ای ترکیب شده است . این سازه ی بینظیر در طول روز توسط صفحات فوتو ولتائیکی خود انرژی خورشید را درو میکند و شب هنگام از آن برای درخشش صفحه نمایش استفاده میکند . این صفحه شامل دوهزار چراغ LED است ، که نتیجه ی نمایش مطلوب و دینامیک صفحه را به دنبال دارد . برای دیدن بخشی از نمایش این نمای زیبا به این لینک رجوع کنید : http://www.youtube.com

/watch?v=J_tjLUUW4So&feature=player_embedded&hd=1

ساختمان اداری سنگاپور

این نمای بزرگ ساختمان اداری در سنگاپور شامل بیش از ۵۰۰ چراغ LED  تمام رنگی و یک صفحه نمایش LED  باکیفیت است . که به عنوان یک بیلبورد تبلیغاتی مورد استفاده قرار میگیرد . این نما در طول روز برخلاف فرمت پرتحرک شبش یک شیشه ی معمولی است .

برج آگبار ، بارسلونا اسپانیا

شامل چهار هزار لاپ LED  است که در شب آسمان را روشن میکند و برای دیدن ویدئوی نمایش آن به این لینک سری بزنید : http://www.youtube.com/watch?v=yHsZuMym18A&feature=player_embedded&hd=1

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای مجتمع مسکونی بامدیریت آرشیتکت:آرتور امیدآذری

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا ی مجتمع مسکونی ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵


مجتمع مسکونی هوفیه گر، برلین، آلمان

مجتمع مسکونی هوفیه

داشتن یک ایده مدرن و مناسب برای تامین ایمنی و حفظ کیفیت دیداریو زیبایی شناختی، مولفه ای حیاتی در طراحی مجتمع های مسکونی است، چراکه معمولا در این گونه مجتمع ها، فضاهای مرکزی، نقطه جذب کننده ای برای افرادی است که اسپری به دست در صدد نوشتن مطالبی بر روی دیوارها هستند.

این مسئله، تنها مشکل موجود در مجتمع های شیک و مدرن شهری، پیش از پیدایش پوشش های ضد نوشتار نانوبنیان بود. از این رو، برای مقابله با نقش بستن نوشتارهای بدمنظره کننده دیوارها و آسیب های ناشی از آن، بر سطح آنها پوشش های نانو بنیان مخصوصی اعمال شد.

 

مجتمع مسکونی هوفیه

 

مجتمع مسکونی هوفیه

 

نکته قابل توجه اینست که این پوشش ها، عملکرد ضد نقش و نگار خود را بدون مسدود کردن حفره های کوچک سطح دیوارها به انجام می رسانند و بنابر این، مصالح پوشاننده نما، از نفوذپذیری کافی برخوردار بوده و به اصطلاح می تواند نفس بکشد. به هر حال، رنگ صورتی این مجموعه، همیشه صورتی خواهد ماند!

منبع: نانوفناوری در معماری و مهندسی ساختمان، دکتر محمود گلابچی

 

گروه مهندسین ایران معماری با مدیریت آرشیتکت آرتورامید آذری

در این بخش تحت عنوان مقالات در معماری بر آن شده ایم تا مجموعه ایی از مقالات ،گفتارها و نظریات موجود در جامعه معماری ایران و جهان را ارائه دهیم، تا سرآغازی نوین در عرصه بحث مبانی و مفاهیم نظری معماری باشد.


شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

معماری صخره ای

معماری صخره ای

تعریف معماری صخره ای

هرگاه در صخره ای حفره ای ایجاد نماییم و به تدریج حفره را وسعت دهیم تا فضاهای مورد احتیاج مثلاً خانه و یا آرامگاهی ایجاد شود آنرا معماری صخره ای می نامیم. به عبارتی معماری صخره ای محصول مبارزه انسان با صخره، جهت ایجاد فضای مناسب است. در معماری صخره ای از مصالح آزاد و معمولی، ساختمان به وجود نمی آید بلکه ساختمان از صخره طبیعی است.

معماری صخره ای در درون صخره به وجود می آید و سنگ صخره ای کالبد آن است، زیرا مانند پوسته ای مستحکم اطراف این فضای درونی را گرفته است. بناهای معمولی به راحتی بر اثر عوامل طبیعی، انسان و گذشت زمان ویران می شوند در صورتیکه این عوامل در معماری صخره ای تهدید به شمار نمی آید، بلکه فقط زمین لرزه ای شدید می تواند تا حدودی به معماری صخره ای آسیب برساند. از صدها محل کنده شده در صخره ها که در خط زلزله قرار داشته اند فقط تعداد کمی ویران گردیده اند. همچنین ویران نشدن و جاوید ماندن معماری صخره ای در بازسازی تاریخ تمدن ملتها نقش بزرگی را ایفا کرده است و در حقیقت بشر از نظر تاریخی و فرهنگ خود به معماری صخره ای بیشتر از معماری معمولی مدیون است.

تعداد کثیری از مساکن و آرامگاهها که هنوز در ایران پابرجا و استوار هستند مدیون معماری صخره ای می باشند. بنابراین معماری صخره ای به عنوان یک مجموعه تاریخی از نظر هنر معماری، باستان شناسی، تاریخ ادیان و روابط فرهنگی در خور اهمیت و شایان توجه است، همچنین معماری صخره ای از نظر دفاع در مقابل هجوم دشمنان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

فلسفه معماری صخره ای

در بیان فلسفه معماری صخره ای گفته اند که بر اساس معتقدات خاصی بوجود آمده است، در فرهنگ ملل قدیم کوه عنصری مقدس و مورد احترام بوده است و نقش مهمی در مراسم و آداب مذهبی داشته است. اکثریت مهمی از اقوام معتقد بوده اند که جایگاه خدایان بر فراز کوههای بلند و خوش منظر بوده است. گروهی از ملتها مراسم ستایش خدایان را در ستیغ کوهها و جاهای بلند انجام می دادند.

مانند بابلیان که جایگاه اصلی مردوک را بالای کوه می دانسته اند. یونانیان باستان نیز کوه آلپ را محل اجتماع خدایان می دانسته اند. یکی از ادیان و عقاید کهن که در ازمنه باستان در نزد قبایل قدیم آرین به ظهور رسید و طی مرور ایام تکامل بسیار حاصل کرد آیین مهرپرستی یا پرستش میترا است. در اوستا از میترا مانند خدای مقتدر و قهار و جنگ آور نام برده شده که به اهورمزد یاری می رساند تا بر اهریمن پیروز گردد. به عقیده پیروان میترا، خدای مهر(خورشید) روزی به صورت آدمی در غار، از کوهی بصورت صخره صما ظهور خواهد کرد. چون ابتدای ظهور میترا در غاری در کوه بود از این رو از آن پس پیروان میترا معبدهایی برای خود درون حفره کوهها یا در دل دخمه ها بر پا می کنند و در آنجا به عبادت پرداخته و به میترا قیام می نمایند. این عقاید بر روی فلات ایران بیشتر از نواحی دیگر اشاعه داشت.

بعضی از ادیان ایرانی چون مهرپرستی و زرتشتی ارتباط مستقیم را با تقدیس کوه آشکار می دارند. آیین مهرپرستی سالها پیش از  آیین زرتشتی پدید آمده و از  یکی از ارکان آیین مهرپرستی بر شکست ناپذیر بودن و جاودانگی پدیده ها استوار بوده است. مهرپرستان معتقد بوده اند که خورشید شکست ناپذیر و جاودانه است و همین مساله شکست ناپذیری و جاودانگی است که انسان را به سوی تقدیس کوهها می کشانده است. از اینجاست که مهرپرستان عقیده داشته اند که مهر از سنگ متولد شده زیرا شکست ناپذیر و جاودانه است و در هر حال مسئله جاودانگی در تمام فرهنگ میترا به چشم می خورد. از این جهت است که معماری صخره ای را می توان به مهرپرستان ایران نسبت داد زیرا معماری صخره ای نیز جاودان باقی می ماند.

دکتر غلامعلی همایون در بیان معماری صخره ای میمند می نویسد:«…مهرپرستان بدون شک در حوالی فارس و کرمان نیز مهرابه هایی داشته اند»، وی در بیان ارتباط معماری صخره ای میمند و آیین مهرپرستی می نویسد:«… معماران و حجاران میمندی که شاید آیین مهرپرستی داشته اند در کمال قدرت، معتقدات مربوط به آیین خود را در معماری یعنی مساکن خود پیاده نموده اند، می دانیم نیروی مبارزه و سرسختی یکی از اصول آیین مهرپرستی است.»، او معتقد است تمامی این افکار با ساختمان مجموعه خانه های میمند تطابق دارد و این مجموعه نشان می دهد که مردمی مبارز و سرسخت و ایمان گرا در ساختمانش دخالت داشته اند، معماران و حجاران میمندی معتقد بوده اند که طبیعت یعنی کوه و صخره شکست ناپذیرند و باید در شکم طبیعت زندگی کنند. انسان میمندی می خواسته است به وسیله کار پر زحمت و پر ارزش خود یعنی کندن کوه و صخره تسلط خود را بر طبیعت نشان دهد.

معماری صخره ای در جهان

به نظر می رسد معماری صخره ای در نقاطی به وجود آمده که سنگها استقامتشان کمتر بوده و بشر با سنگهای سست به مبارزه برخاست و پس از به دست آوردن تجربه کم با سنگهای سخت نیز درافتاد. در قاره اروپا هنوز آثاری که از معماری صخره ای، اشکال مقدس و  مذهبی وجود دارد از سایر انواع متمایزتر و برجسته تر است که آثار معماری باستانی از اینگونه هستند. در مناطق مختلف جهان نمونه های متعددی از معماری صخره ای وجود دارد که در عین شباهتهای کلی میان آنها در نحوه استفاده از فضا، تعداد طبقات، نحوه دسترسی، وجود تنوع کاریهای مختلف و میزان و شدت دخالت بشر در طبیعت، تفاوتهای جدی میان آنها وجود دارد. در قاره اروپا به ویژه در جنوب این قاره یعنی در نواحی اسپانیا(ناحیه مینورکا)، در ناحیه اتروریای ایتالیا و یونان کنار چشمه ای در کاستالی و دفلی موارد متعدد معماری صخره ای وجود دارد. در نواحی تریپولی، روستای صخره ای با حدود ۴۰۰۰ نفر جمعیت که گویا هنوز مردم آن در صخره ها زندگی می کنند وجود دارد. یکی از مراکز معماری صخره ای در آسیای صغیر در دره گرمه در قلب آناتولی در فاصله حدود ۲۰۰ کیلومتری جنوب شرقی آنکارا قرار دارد.

طبیعت در گرمه منظره ای ساخته که کمتر واقعی به نظر می آید. هزاران صخره گوناگون، تکی، جفتی، مسطح، غیر مسطح و دوک مانند در حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر از فضای باز طبیعت را اشغال کرده اند. کوههای به شکل هرم و قارچ و همچنین کوههایی به شکل کوره های آجرپزی و ستونهای عظیم و سکوهای غول آسا منظره بدیعی را به وجود آورده است. در گرمه خانه ها، کلیساها و دیرهای صخره ای قدیمی اکنون به عنوان طویله و انبار و به ندرت به عنوان خانه مورد استفاده واقع می شوند. بعضی از خانه ها دو طبقه و اغلب دارای فضایی بیضی شکلند.

در داخل آنها سکو برای خواب، اجاق و میز تعبیه شده است. فضاهای فرعی برای نگهداری احشام و انبار نیز به وجود آمده است. این خانه ها اغلب به وسیله پلکان مارپیچ بسیار مشکل قابل دسترسی است. علاوه بر گرمه در نواحی پونتوس، فریجیه، لودیه و پافلاگون نیز نمونه هایی از معماری صخره ای دیده می شود. نوع دیگری از سازگاری با طبیعت و استفاده از امکانات آن برای زندگی، احداث واحدهای مسکونی و سایر کاربریهای مورد نیاز بشر در دل زمین است. در یک نمونه شاخص از اینگونه سکونت در یک منطقه کوهستانی به نام “ماتماتا” در کشور تونس است که به دلیل محدود بودن اراضی قابل کشت و کار، مجموعه های سنگی خود را به صورتی تقریباً مدفون به عمق زمین برده اند و از سطح زمین برای ایجاد نخلستانها استفاده می کنند.

 

گروه مهندسین ایران معماری با مدیریت آرتور امیدآذری

بخشی را درقالب اطلاع رسانی در حیطه هنر و معماری ایران و جهان، تدوین نموده است تا امکان اطلاع رسانی  جدیدترین رویدادهای هنر و معماری را برای علاقمندان مهیا کرده باشد.

روستای میمند:

میمند روستایی صخره‌ای و دستکند با چند هزار سال قدمت یادآور ایامی است که انسانها خدایان خود را در بلندای کوه‌ها جستجو می‌کردند و کوه نشانه استواری و توان و پایداری و اراده شناخته می‌شود. این بنای دستکند باستانی، بی‌گمان از نخستین سکونتگاه‌های بشری در ایران به شمار می‌رود، دورانی که هنوز ایرانیان مهرپرست بودند و کوه‌ها را سپند می‌شمردند.

میمند

میمند با تاریخ۸۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ سال در ۳۸ کیلومتری شمال‌شرقی شهرستان شهربابک در عرض ۳۰ درجه و ۱۶ دقیقه و طول ۵۵ درجه و ۲۵ دقیقه قراردارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۲۲۴۰ متر و وسعت آن ۴۲۰ کیلومترمربع است این روستا بین شهرهای یزد، کرمان و شیراز قرار دارد. میمند در دهستان‌میمند، در شهرستان شهربابک و در استان کرمان واقع شده‌است. باران سالیانه آن ۱۸۵ میلیمتر است.

آب و هوای میمند از نوع معتدل کوهستانی است که از ویژگیهای آن زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل است. روستای‌میمند در مرز مشترک دشت و کوهستان قرار دارد و این دشت در فاصله شهر بابک و میمند قرار داشته و درگذشته پوشیده از درختان‌پسته و بادام‌وحشی بوده‌است که در حال حاضر محدود به دشتهای اطراف روستای میمند می‌شود.

تاریخچه:

بررسی سنگ نگاره‌ها در جهان جزو رشته‌های مهم باستان‌شناسی محسوب می‌شود که در کشورهایی نظیر استرالیا و کشورهای اروپایی طی چندین سال گذشته مطالعات ویژه‌ای را در این زمینه در محوطه‌های مختلف انجام داده‌اند. در بخش‌های مختلف کشور ایران به خصوص در مناطق کوهستانی سنگ نگاره‌های بسیار زیادی شناسایی شده که تاکنون به علت نبود امکانات و تخصص‌های ویژه تحقیقات گسترده‌ای در این زمینه انجام نگرفته‌است. لورواگوران باستان شناس ایتالیایی با توجه به سنگ نگاره‌های یافته شده قدمتی در حدود ۶ تا ۱۲ هزار سال برای تمدن میمند پیش بینی کرده است.

براساس یک نظریه، با توجه به مستندسازی سنگ ‏نگاره‏هایی در ۸ کیلومتری جنوب میمند که در بیشتر آنها نقش شکار دیده می‏شود و توسط یک هیئت فرانسوی حدود ۳۵ سال پیش انجام شد، قدمت این روستا ۱۲ هزار سال تخمین زده شده است.

وجه تسمیه میمند

در مورد وجه تسمیه میمند، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. عده ای معتقدند: میمند به معنای گلاب است، زیرا گل سرخ در میمند فراوان بوده است. عده ای معتقدند میمند را ترکیبی از دو واژه “می” و “مند” به معنای شراب و مستی می دانند و می گویند مردان اینجا “می” مینوشیده اند و خانه ها را حفر می کرده اند. هم چنین عده ای دیگر میمند را برکه آب معنی می کنند. جایی که چشمه های آب فراوان دارد و به نوعی جایی که چشمه ای در وسط آن قرار دارد و دلیل گفته خود را وجود “کلو میمند” در وسط میمند می دانند. اما دکتر سعید برومند، دکتر حسن عباسی و عده ای دیگر از اساتید، معتقدند که: میمند از کلمه “میار” به معنی پناه و پناهگاه گرفته شده است. این عقیده قابل قبول تر و اساسی تر از بقیه نظرات است. زیرا میمند در دل کوه کنده شده است و راه های ورودی زیادی ندارد. به همین علت در گذشته کمتر مورد حملات اقوام مختلف بوده است. به علاوه اطلاق کلمه میمند به خانه هایی که در دل کوه کنده می شده در ایران قدیم بسیار به چشم می خورد. در لغت نامه دهخدا ذیل کلمه میمند این چنین آمده است:

  • میمند بندرعباس، در دهستان فارغان بخش سعادت آباد، ۶۰ هزار گزی شرقی حاجی آباد.
  • میمند: یکی از دهستانهای هفت گانه بخش مرکزی شهرستان فیروز آباد.
  • میمند: دهی است از دهستان بویراحمد سرحدی کهکیلویه شهرستان بهبهان، در ۴۵۰۰۰ گزی شمال غربی سی سخت، آب و هوای آن سردسیر و مالاریایی.
  • میمند: نام قریه ای است در غزنه، میان بامیان و غور و احمد بن حسن میمندی، وزیر سلطان محمود غزنوی از آنجاست.
  • میمند: نام یکی از دهستان های چهار گانه بخش بابک، شهرستان یزد، واقع در شمال خاوری شهربابک که منطقه ای است کوهستانی و دارای چشمه های فراوانو هوای سرد و کوههای زیاد. آب بیشتر قراء از قنات و چشمه تامین می شود و محصول عمده آن غلات و حبوبات است. راه شوسه یزد به کرمان از این دهستان می گذرد. میمند از ۱۶ آبادی با ۹۴۸۳ تن سکنه تشکیل شده است.(در گذشته شهربابک جزو استان یزد بوده است).
  • میمند: دهی است از دهستان نیر، بخش مرکزی شهرستان اردبیل، واقع در ۳۲ هزار گزی غربی اردبیل، آب و هوایش کوهستانی است.

معماری میمند

آنچه مورد اهمیت است و بی شک بر نحوه شناخت میمند اثر گذارده این است که مسکن از روی هم گذاردن سنگ و آجر و غیره پدید نیامده، یعنی در فضای باز ساخته نشده، بلکه با از میان برداشتن انبوهی از خاک شکل گرفته و انسان نیاز به خشت و آجر و ملات نداشته است، بلکه می‌بایست تودهای را برمی‌داشته تا پناهگاه مهیا شود. به همین دلیل برای اتاق، تاقچه در اندازه‌های گوناگون برای جای رختخواب، ظروف، صندوق، چراغ و غیرو کنده شده‌است. به همین دلیل کنار دیوارهای خانه‌های میمند گنجه گذارده نمی‌شود، بلکه با کندن دیوار، حفره یا طاقچه‌ای بوجود می‌آید که اشیاء و لوازم در آنها گذاشته شده و یا در آن‌ها آویزان می‌گردند. کل یک خانه که ممکن است شامل یک یا چند اتاق و اصطبل باشد یک «کیچه» است. یک واحد یک ورودی مشترک دارد و در پاگرد ممکن است طویله در یک سو و اتاق نشیمن در طرف دیگر باشد. همه کیچه‌ها یک ساختار ندارند. هم اندازه و هم تعداد اتاقها متفاوت است.

جدا کردن اتاق از پستو و یا پوشانیدن برخی از تاقچه‌ها با پردهای پارچه‌ای صورت می‌گیرد. کلیدون در دیوار کنار درب نصب می‌شود، کلید را در آن قرار می‌دهند تا زبانه پشت در قرار گیرد. درجه حرارت این اتاق‌ها حدود ۵ درجه متفاوت از بیرون است. در سال ۱۳۸۳ در بهمن ماه در حالی که در بیرون حرارت ۱۰ درجه سانتیگراد بود، در درون ۱۵ درجه و در خرداد ماه ۱۳۸۴ در حالی که بیرون ۲۴ درجه سانتیگراد بود، دمای درون کیچه‌ها ۱۸ درجه سانتیگراد بود.

ایجاد اجاق و در زبان محلی «دیدوُن» در درون اتاقها و سوزاندن هیزم طی سالیان متمادی در آن موجب سیاهی رنگ سقف و بدنهٔ اتاقها شده و برپا کردن آتش و تهیه غذا در درون اتاقها باعث گردیده تا بدنه داخل اتاق‌ها ایزولاسیون شده و باعث عمر بیشتر اتاق‌ها شود و متأسفانه چون دیگر در خیلی از اتاقها آتش افروخته نمی‌شود باعث شده تا خاک سقفها به آهستگی ریزش پیدا کند. اندازه این اتاق‌ها که البته از نظر هندسی منظم نیستند، متفاوت است و یک اتاق ۳×۴ به بلندی ۹۰/۱ تا ۱۰/۲ متر معمولی است و بزرگ‌ترین کیچه از ۹۰ متر مربع تجاوز نمی‌کند. کف پوش‌ها اکثراً نمد، مخشیف، گلیم یا قالیچه به اندازههای متفاوت در سایزهای۱۵۰×۱ و ۴۰/۱×۸۰/۱ متر موجود است.

روستای میمند روی هم رفته دارای ۴۰۶ کیچه و ۲۵۶۰ اتاق می‌باشد.

ساکنان این روستا دارای آداب و رسوم خاص هستند و در زبان و گویش آن‌ها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده می‌شود. روستای ۳ هزارساله میمند تنها روستای تاریخی در جهان است که هنوز روابط سنتی زندگی در آن جریان دارد و می‌توان تعامل انسان و طبیعت در هزار دوم میلادی را بخوبی در آن دید. این روستا هفتمین منظر فرهنگی_طبیعی و تاریخی جهان بود که جایزه مرکوری را دریافت کرد.

جایزه ملینا مرکوری جایزه‌ای است که از سوی دولت یونان و با همکاری مجامع فرهنگی بین‌المللی مانند یونسکو و ایکوموس (شواری حفاظت از بناها و محوطه‌های تاریخی) به آثاری اهدا می‌شود که دارای شرایط و ضوابط فرهنگی، طبیعی و تاریخی منحصربه‌فرد باشد. روستای میمند در مهر ماه ۱۳۸۵ نیز به عنوان روستای نمونه ملی گردشگری معرفی گردید. مدارک برای شرکت در مسابقه بزرگ معماری آقا خان ارسال شده‌است و در ضمن اقداماتی جهت ثبت جهانی میمند صورت گرفته‌است. طبق افسانه‌های میمند روزی این روستا به وسیلهٔ مردی که از سوی خورشید می‌اید ایران را به شکوه قدیمی باز می‌گرداند.

حمام میمند

حمام میمند که مثل خانه‌های آن در دل سنگ کنده شده یکی از عجایب این خانه‌ها است که به صورت حمام‌های سنتی دارای خزانه بوده و طبق روایات مردمان آنجا که به خاطر دارند و شواهد موجود مسائل و نکات بهداشتی در آن رعایت می‌شده‌است. ساختمان این حمام بدین طریق است که: کوچه‌های آن را به داخل دالانی وصل می‌کند یعنی اول مانند دیگر حفره‌های آن کوچه کنده شده و این کوچه در انتها به دالانی ختم می‌شود پس از دالان یعنی در وسط آن دری است که به رختکن حمام متصل می‌شود این رختکن دارای حوضی در وسط و سه سکو در اطراف می‌باشد. که درب دیگری آن را به صحن حمام وصل می‌کند در پایین صحن خزانه‌ای کنده شده که در سنگ است و منفذی هلالی شکل آن را به صحن وصل می‌کند که برای برداشتن آب بوده. در وسط خزانه گودالی است که جای قرار دادن دیگی برای گرم کردن آب بوده و در پایین و پشت این چاله دالانی است که درب آن به خارج حمام باز می‌شده که آتشخانه و محل برافروختن آتش در زیر حمام قرار داشته. برای گرم کردن حمام منفذی بوده که دود در آن می‌پیچیده و آن را گرم می‌کرده که پس از گرم شدن گرفته می‌شده‌است. و اما در طرف راست خزانه حوضی بوده که محل شستن پا و آب کشیدن آن بوده‌است و در طرف چپ حمام بریدگی کوچکی برای نظافت و دارو کشیدن بوده‌است. از نکات عجیب در این حمام آن است که سوراخی در بالای صحن و رختکن می‌باشد که سنگی مرمر بر روی آن گذاشته‌اند که این سنگ به طرز عجیبی نور را در حمام منعکس می‌کند و در واقع منبع نور حمام می‌باشد. علاوه بر این دیگر منابع روشنایی حمام عبارت‌اند از: روغن گیاهی بنام (کن تون) یا کندهٔ خشک پوسیده‌ای که کمتر دود می‌کند. ریشه گیاهی بنام (جلا) که نوعی خار بوده و از آن کتیرا به عمل می‌آورند و چراغ‌موشی، که اکنون این حمام برق‌کشی شده‌است.

مدرسه

مدرسه قدیم روستا، به همان شیوه و طرح واحدهای مسکونی ساخته شدهاست، با این تفاوت که عرض و عمق کیچه و مسیر ورود آن بیشتر از واحدهای مسکونی است. به طور کلی هرچه از ابتدای کیچه به عمق آن می‌رویم ابعاد کلاس‌ها گسترده تر می‌شود و این، به دلیل افزایش ضخامت بودهاست. طول کیچه مدرسه که در کوه کنده شده- حدود ۱۸ متر می‌باشد و عرض آن از ابتدا تا انتها بین ۱۵ الی ۶ متر متغیر است. در مجموع این مدرسه دارای ۵ فضا که از آنها به عنوان کلاس و دفتر استفاده می‌شده‌است. دوعدد از این فضاها در امتداد کیچه و سه تای آن‌ها در سه طرف ایوانی به ارتفاع سه مترکه در انتهای کیچه کنده شده قرار دارد که ابعاد آن ۵/۵ ×۵/۵ و دارای دو ورودی می‌باشد. حجاران میمندی این کلاس را در انتهای کیچه ساختهاند. زیرا ضخامت سقف به مرور که به عمق می‌رویم بیشتر می‌شود. در جلوه کیچه مدرسه، حیاط بزرگی قرار دارد که به سنگ خشکه چین محصور شده‌است. و درون آن درختی بنام (تایی) وجود دارد.

مسجد

مسجد میمند مولود تغییراتی است که در یک یا چند واحد مسکونی داده شدهاست. این مسجد در حدود ۱۲۰ متر مربع وسعت داردو شکل آن مدور و نامنظم است بعد از عبور از راهرویی به پهنای ۵/۱ متر به صحن مسجد می‌رسیم. سقف مسجد بر روی سه ستون سنگی به ارتفاع دو متر بنا شدهاست. محراب مسجد در سنگ کنده شده و ارتفاع آن در حدود ۱ متر می‌باشد. حجاران میمندی که آثار و نشانه های تیشه آنها بر در و دیوارها و سقف مسجد هنوز به خوبی نمایان است. در مسجد طاقچه ها، محراب و منبر سنگی ایجاد کردهاند. علاوه بر این در طرفین ورودی مسجد – در بدنه دیوار – طاقچههایی مخصوص قرار دادن کفش ایجاد کردهاند. کف مسجد فاقد سنگفرش و یا هر پوشش ساختمانی بوده و با قالیهای دستباف میمندی، کف سنگی آن فرش شده. این مسجد هیچگونه منفذی برای نورگیری ندارد و نور آن از طریق در ورودی مسجد تامین می‌شود بنای این مسجد با توجه به اسناد موجود به سال ۱۲۴۰ هجری قمری بر می‌گردد.

حسینیه

حسینیه میمند، در وسط روستا قرار دارد و دارای سه ایوانچه با طاق گهواره‌ای است که در انتهای آن‌ها ورودی‌های حسینیه قرار دارند بنای حسینیه از تجمع چند منزل مسکونی صخره‌ای ایجاد شده و تمامی اجزای آن از سنگ تراشیده شده‌اند فضاهای داخلی حسینیه دارای پلانی نامنظم بوده و ۲۰۰ متر مربع مساحت دارد که چهار ستون قطور مستطیل شکل ایستایی آن را حفظ می‌کنند در گذشته یک منبر سنگی چسبیده به زمین و متکی به اولین ستون کنار ورودی حسینیه وجود داشته است که اخیراً آن‌را تراشیده‌اند و به جای آن منبر چوبی قرار داده‌اند. ارتفاع سقف حسینیه در بعضی از نقاط آن ۱٫۸۰ و در نقاط دیگر، ۲٫۳۰ متر می‌باشد. حسینیه میمند همچون سایر بناهای صخرهای فاقد هرگونه تزیین و اندودی می‌باشد و در آن کتیبه‌ای که اشاره‌ای به تاریخ حسینیه کرده باشد وجود ندارد این در حالی است که بنای حسینیه مدام در حال تغییر بوده و در دوره‌های مختلف فضاهایی به آن اضافه شده‌است تا مساحت داخلی آن جوابگوی ساکنین باشد.

خدمات رفاهی و گردشگری

مهمانسرا: در محیطی به قدمت تاریخ به شیوه کاملاً سنتی و برگرفته از طبیعت و معماری تاریخی روستا برای اقامت گردشگران داخلی و خارجی مهیا می‌باشد. رستوران سنتی(سفره سرای سنتی): مبلمان به شیوه کاملاً سنتی و برگرفته از طبیعت و معماری تاریخی روستا ساخته شده و میزهای رستوران از سنگ و پایهٔ چوبی دارد و با غذاهای بومی و سنتی از میهمانان پذیرایی می‌شود.

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای نما بامدیریت آرشیتکت:آرتور امیدآذری

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا ینما ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

شعله – غشای متحرک نما

سیستم شعله ( flare)

Flare یک سیستم مدولار است که پوسته ای دینامیک را برای نماها یا هر ساختمان یا پوشش دیواری خلق میکند . این سازه همانند یک پوست زنده عمل میکند و این اجازه را به ساختمان میدهد که با محیط پیرامونش تعامل و ارتباط برقرار کند . FLARE برخلاف قاعده ی معمول ساختمان ها که دارای پوسته ای استاتیک هستند ، نمای ساختمان را به یک غشای متحرک نفوذ پذیر بدل کرده است .

واحد های FLARE

سیستم FLARE شامل تعدادی بدنه ی فلزی فلس مانند است که با سیلندرهای بادی متحرک به طور انفرادی کنترل میشوند .

با توجه به الگوی توسعه یافته ، صف بی پایانی از فلس ها میتواند بر روی هر ساختمان و سطح دیواری در یک سیستم مدولار از واحدهای متعدد FLARE نصب شوند .

تأثیر بصری

هر flare  از فلز ضد زنگ تشکیل شده است و وقتی که در حالت استندبای در حالت عمودی قرار میگیرند آسمان روشن و تابش خورشید را منعکس میکنند . وقتی که فلسها توسط پیستون های بادی تحت کنترل کامپیوتر به سمت پایین میچرخند ، یک جبه اش در براربر آسمان سایه میاندازد و به این ترتیب به صورت پیکسلی تیره ظاهر میشود .

هر فلس از سیستم FLARE با بازتاب نور محیط و تابش مستقیم آفتاب ، همانند پیکسلهایی که توسط نور طبیعی خورشید شکل گرفته اند عمل میکند .

این سیستم توسط یک کامپیوتر کنترل میشود و به این طریق قادر است هرگونه سطوح انمیشنی را شکل دهد . سنسورهای داخلی و خارجی ساختمان فعالیت های بنا را مستقیماً به سیستم FLARE که به عنوان پوشش بنا عمل میکند  مرتبط میسازد.

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

کانسپت کلی بنا دو صخره در کناره ی بستر آب شهر بوده و سعی زیادی شده تا تحرک و حرکت در آن دیده شود، برای همین کل بنا دارای گوشه های تیز بسیار است که به استفاده از اسکلت پر پیچ و خم فولادیش و فرم های بتنی داخلی اجرا شده است.

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

سطح زیر بنای این مجموعه تقریبا” ۷۰٫۰۰۰ متر مربع است که در تالار اصلیش ۱٫۸۰۰ جایگاه نشستن دارد. این پروژه اوایل سال ۲۰۰۶ میلادی آغاز شده بود.

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House.

 

خانه ی اپرای گوانجی- زاها حدید-Guangzhou Opera House

 

گروه مهندسین ایران معماری

یکی از فعالیت هایی در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت نمونه های مشابه در پروژه های معماری است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

سرای موسیقی پارکودلا، رم


 

سرای موسیقی پارکودلا

موقعیت سه سالن و سایت پارکودلا

۲ ۱ – ۳ سرای موسیقی پارکودلا، رم[۱]

رم مدتهای زیادی فاقد مکانی برای لجرای موسیقی کلاسیک بود. مکانی که متناسب با اهمیت شهری یک پایتخت بزرگ اروپایی باشد. این مشکل با ساخت سرای موسیقی پارکودلا که یکی از بزرگترین مراکز عظیم و کامل اجرای مناسب موسیقی در جهان به شمار می رود برطرف شد. این مجموعه شامل سه تالار با اتدازه ها و و ضع قرار گیری مختلف است که هر یک امکانات جداگانه ای جهت تمرین و امکانات آکوستیک خاص خود را دارند.

طرح اولیه توسط رنزو پیانو در سال ۱۹۹۴ ارائه، در سال ۱۹۹۷ به مرحله اجرا و در سال ۲۰۰۲ به پایان رسید. پروژه متشکل از سه تالار به ظرفیت های ۲۸۰۰، ۱۲۰۰ و ۷۰۰ نفر بوده و یک آمفی تاتر رو باز با ظرفیت ۳۰۰۰ نفر که بین سه تالار محصور است.

سرای موسیقی پارکودلا، رم

نمای بیرونی تالار اصلی

سطح بیرونی سقف سالن به درستی و دقیقا از شکل سقف داخلی سالن پیروی می کند. هرچند که سقف داخلی و خارجی به وسیله فضایی که ساختار سقف خارجی را با گربه روهای خدماتی تطبیق می دهد، جدا شده اند.

سالن اصلی ۲۸۰۰ نفره با داشتن حد نهایی آکوستیک طبیعی، دارای کیفیت شنیداری خوب برای اجرای کنسرت های سمفونی با ارکستر و گروه کر بزرگ است. سن انعطاف پذیر در مرکز قرار گرفته تا بهترین دید و صدا را تضمین کند. سن ارکستر در یک انتهای سالن قرار گرفته اما کاملا به وسیله ردیف های شیب دار احاطه شده است. این راه حل مورد تحسین موسیقی دانان و نقادان قرار گرفت. دلیل این امر خلق یک اثر کاملا جدید بوده که پیوند بیشتری بین گروه ارکستر و تماشاگران برقرار می کند.

سرای موسیقی پارکودلا، رم

استفاده از فضای خالی بین دو پوسته داخلی و خارجی تالارها

کنترل زمان واخنش با استفاده از سطوح معلق  و دیوارهای متحرک سقف داخلی بزرگترین سالن به شکل خاصی طراحی و ساخته شده است. شکل ظاهری به صورت سطوح محدب با گوشه های گرد شده می باشد و به گونه ای قرار گرفته اند تا صدا را از منبع به تمام نقاط سالن با کیفیت یکسان برسانند. جنس این سطوح از چوب درخت آلبالوی آمریکایی است. انتخاب این چوب بر پایه تحقیقات و آزمایشاتی بود که میزان پخش، انعکاس و جذب صدا از سطح این چوب را مورد بررسی قرا می داد.

صندلی ها بهگونه ای طراحی شده اند که پر یا خالی بودن آنها از تماشاگران تاثیری ذر زمان واخنش و دیگر خصوصیات آکوستیکی سالنها نداشته باشد.

شکستگی های دیوارها در سالن بزرگ در واقع تقعر سطوح را از بین برده و از تمرکز صدا و کاهش کیفیت آن در سالن جلوگیری می کند. همچنین طراحی آن به گونه ای است که اشکالاتی مانند پژواک ناخواسته در سالن بوجود نیاید.

 

سالن متوسط ۱۲۰۰ نفره مخلوط و ترکیبی از سالن های ک.چک و بزرگ است. یک سن در یک انتها و صندلی های پایین تر شبیه به آنچه در سالن های کوچک است اما با صندلی های بالاتر دیگری که در پشت صندلی های پایین تر و در همان شکل و امتداد قرار دارد. مشخصه سالن متوسط انعطاف پذیری بیشتر در باب آکوستیک و هم درباره جایگاه و سن می باشد. بنابراین نه تنها امکان اجرای کر و ارکسترهای بزرگ بلکه امکان اجرای موسیقی معاصر را هم می دهد.

این سالن مجهز به مدرنترین وسایل از قبیل سن متحرک و سقف تغییر پذیر برای بهترین ضبط صدا و شکل نمایشها و تئاترها می باشد.

سرای موسیقی پارکودلا، رم

پلان سالن متوسط

از ویژگی های منحصر به فرد این سالنها و به خصوص سالن متوسط کنترل زمان واخنش می باشد. در واقع متحرک بودن برخی دیوارها و همچنین متحرک بودن سن و ردیف های صندلی (در سالن های کوچک و متوسط)، امکان داشتن یک سالن با زمان طنین های متفاوت را به دست می دهد. عنصر مهم دیگری که در این زمینه بسیار موثر است سطوح منعکس کننده آویزان از سقف هستند که قابل تنظیم در حالته ای مختلف می باشند.

سالن کوچک ۵۰۰ نفره موسیقی مجلسی از یک طرح و نمایه سنتی پیروی می کند. این سالن دارای یک سن در یک انتهای سالن و ردیف های شیب دار صندلی است.

این سالن می تواند نقش میزبان را برای اپرا کنسرت ها، موسیقی مجلسی و باروک و نمایشنامه های تئاتری ایفا کند. اما نمایشهایی در سطح موزون و هماهنگ هم از این امکان حرکت دیوارها برای باز کردن آرک صحنه جدید استفاده می کنند.

 

 

سرای موسیقی پارکودلا، رم

تصویر ۲ -۳۳ – پلان سالن کوچک

 

علاوه بر این سه ادیتوریوم، این مجموعه شامل کتابخانه جامع موسیقی، موزه سازهای سنتی، فروشگاه های آلبوم های موسیقی، رستوران و باالاخره استدیو های ضبط پیشرفته با امکانات و خصوصیات آکوستیکی منحصر به فرد می باشد. (آکوستیک صدا – تالیف زهرا قیابکو)

 


[۱] Parco della musica auditorium

 

 

 

 

 

 

 

گروه مهندسین ایران معماری

یکی از فعالیت هایی در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت نمونه های مشابه در پروژه های معماری است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

 

aspa

نمای بیرونی هتل اسپا

هتل اسپا چینگ شویی در محل چشمه های آب معدنی هنگ کنگ[۱]

Architects: Nota Design International pte Ltd
Location: Shenyang, China
Project area:
۲۱,۰۰۰ sqm
Project year:
۲۰۱۰
Photographs: Nota Design International pte Ltd

چینگ شویی در زبان چینی به معنی حمام گرم بهار است. عنوانی که به توجه به شرایط آب و هوایی و کاربرد این هتل بسیار هوشمندانه انتخاب شده است. این منطقه از شهر دارای چشمه آب گرم بسیار مطبوعی است و هدف از ساخت این مجموعه ارائه خدمات برتر در کنار این سایت طبیعی بوده است.

این مجموعه اقامتی – تفریحی یک هتل کوچک اما مجلل است که با حمام های آب گرم خود یک باشگاه آب گرم بهاری را در مر کز شهر شاینگ های در منطقه ای به وسعت ۷۰۰۰ متر مربع بوجود آورده است.

طبقه اول صرفا شامل فضاهای پذیرش و حال ورودی است. همچنین یک بخش کوچک تجاری را نیز شامل می شود. طبقه دوم و سوم با یک راهرو اصلی به دو بخش تقسیم می شود. در اینجا حمام های آب گرم ، فضاهای آب درمانی و ورزشی و سایر فضاهای خدمات رسانی قرار دارند.

در طبقات بالاتر اتاق های هتل و پذیرایی و خدمات مربوط به این دسته جای گرفته اند.

aspa

نمای ورودی هتل اسپا چینگ شویی

فضاهای اختصاصی طراحی شده در این مجموعه طیف گسترده ای از خدمات پذیرایی و اقامت را در کنار تفریح و آب درمانی در کنار هم جای داده اند. توجه به فرهنگ خاص چینی و طراحی فضاهایی که آداب و رسوم خاص آن ،مثل مراسم چای را در بر می گیرد از ویزگی های بومی این مجموعه است که در جذب توریست خارجی نیز به دلیل جذابیت های خاص خود مفید می باشد.

aspa

لابی ورودی و قسمت پذیرش هتل اسپا

از این فضاهای طراحی شده می توان ۱۸۴ اتاق اقامتی اوکس که به سبک ژاپنی چیدمان شده اند، یک رستوران به سبک VIP ، سالن بزرگ انجام مراسم چای و سالن پذیرایی چای خوری، یک رستوران بزرگ با غذا های بین المللی، بوفه ها و فضاهای تجاری را برشمرد.

 

aspa

اتاق های اقامتی هتل آب گرم

بخش آب درمانی در طبقه دوم و سوم نیز از معیارهای کلی طراحی مجموعه پیروی می کند. این فضا که گل سرسبد مجموعه به حساب می آید شامل ۴۱ اتاق ماساژ ، ۲۳ اتاق ماجونگ ، ۱۴ اتاق درمان ، ۲ حمام ترکی ، و اتاق های هتل است که تماما با طراحی داخلی زیبا و نماهای خاص که تاثیرات بصری و روانی را در فرایند درمان افزایش می دهد، طراحی شده اند.

در چیدمان فضایی سه منظور اقامت، درمان و تفریح با تفکیک فضاها در طبقات و جدا سازی فضاهای هر طبقه با راهرو ها به خوبی انجام شده است. فضاهای خدماتی نضیر رستوران ها و سانهای چای خوری در طبقات پایین تر و فضاهای اقامتی در طبقات بالا و در این میان فضای آب درمانی این امکان را بوجود آورده است که مجموعه نه تنها به میهمانان ساکن در خود سرویس رسانی کند، بلکه مردم عادی ساکن در شهر نیز بدون تداخل در استراحت میهمانان هتل، از خدمات آب درمانی و رستورانها استفاده کنند.

aspa

پلان طبقه هم کف

همچنین فضا سازی داخلی و طراحی نماه و ویوها در این هتل به خوبی جداب و هماهنگ با کاربری آن می باشد. استفاده از عناصر طبیعی چون سنگ ، آب و گل تاکیدی بر فعالیت آب درمانی آن به حساب می آید.

 


[۱] Qing Shui Wan Spa Hotel / Nota Design International pet Ltd

 

 

گروه مهندسین ایران معماری

برای ارتقاء سواد علمی –پژوهشی متخصصین ، دانشجویان و علاقمندان معماری بر آن شدیم تا مجموعه کاملی از ضوابط و معیار های طراحی معماری را در این بخش ارایه دهیم.


شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر:
۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

 

Cinema

استانداردها و ضوابط طراحی سینما

سالن انتظار سینما

طبق استانداردها و ضوابط طراحی سینما مصوب سازمان مدیریت و برنامه‌ریز کشور حداقل میزان سطح اشتغال سالن انتظار سینما به ازای هر نفر ۳۵/۰ متر مربع و حداقل حجم سرانه سالنهای سینما ۵/۱ متر مربع می‌باشد.
تعداد صندلیهای سالن به ازای هر ۱۰۰ نفر، ۱۰ صندلی می‌باشد. در صورت داشتن اختلاف سطح سالن با بیرون حداکثر شیب راهرو ورودی ۸ درصد و عرض آن حداقل۲/۱ متر باشد. حداقل عرض ورودی سالن انتظار به ازای هر ۱۰۰ نفر ۵۶ سانتی‌متر می‌باشد.

ورودی سینما

به دلیل کار کردن سینما با مجتمع فرهنگی، ورودی با ورودی مجتمع یکی است و فقط یک در برای ورود به سالن انتظار منظور گردیده است.

گیشه بلیط ‌فروشی

گیشه در سینما باید در مکانی باشد که دید کافی بر فضای خارج سینما داشته باشد و در جایی باشد که صف مربوط به آن فراهم گردد مردم در معبر عمومی و همچنین مانع ورود و خروج مردم از سینما نباشد. در گیشه بهتر است به درون سالن انتظار باز گردد ولی این در طوری نباشد که با باز شدن آن درون گیشه مشخص گردد و سطح آن به ازای هر نفر حداقل ۳ متر مربع می‌باشد.

راهروهای سالن نمایش

عرض راهروهای سالن را بر حسب تعداد جمعیت که از آن تخلیه می‌شوند محاسبه می‌شود ولی نه به این صورت که این عرض متغیر باشد. و اینگونه در نظر می‌گیریم که از تعداد جمعیت هر ردیف که در دو طرف آن راهرو می‌باشد ۶۰ درصد آن از هر راهرو تخلیه می‌گردند.

اگر عرض در خروجی سالن نمایش از عرض راهرو منتهی به آن بیشتر باشد باید حداقل فضایی برابر عرض خروجی جلوی در ورودی داشته باشد.

حداکثر شیب مجاز در راهروهای سالن نمایش ۸ درصد می‌باشد و اگر شیب بیشتر باشد باید از پله در راهرو استفاده گردد که ارتفاع و عمق موثر پله باید طبق استانداردها باشد.

پله‌ها و یا نقطه شروع شیب راهروهای سالن نمایش برای آگاهی تماشاگران باید با چراغ مخصوص روشن گردند.  مصالح کف راهروها باید از مصالح غیر لغزنده و غیر اشتعال باشند.

صندلی تماشاگران

استانداردهای صندلی تماشاگران در جداول ضمیمه آورده شده است. جنس و مصالح به کار رفته در صندلیهای سالن نمایش باید مقاوم، قابل شستشو، غیر قابل اشتعال باشد و از نظر آکوستیکی، مقدار صدائی که آنها جذب می‌کنند نباید به وجود و یا عدم وجود تماشاچی در آنها وابسته باشد. چیدن صندلیهای سالن نمایش مانند چیدمان صندلیهای آمفی‌تئاتر می‌باشد.

ورودی‌ها و خروجی‌های سالن نمایش سینما

ورودی‌ها و خروجی‌های سالن نمایش سینما باید به گونه‌ای باشند که در معرض دید باشند و از ورود سروصدا به داخل و خارج سالن جلوگیری کنند.

حداقل تعداد در خروجی سالن نمایش ۲ عدد می‌باشد و فقط در موارد خاص مانند گنجایش سالن کمتر از ۱۰۰ می‌تواند ۱ عدد باشد.

لازم به ذکر است که برای خروج از سالن نمایش بهتر از که درهای سالن نمایش به طرف بیرون باز گردند و برای ورود به طرف داخل باز گردند.

حداقل فاصله دو در خروجی ۵ متر می‌باشد و نباید از درهای یک لنگه استفاده نمود و باید از درهای دو لنگه استفاده گردد.

درهای سالن نمایش نباید قفل داشته باشند و بهتر است دارای ثابت‌کننده‌های فشاری باشند که با یک فشار روی آنها، در ثابت گردد.

 

سرویسهای بهداشتی سینما

طراحی و اجرای ساختمانی قسمتهای مختلف داخل سرویسهای بهداشتی باید به گونه‌ای باشد که شستشو و گندزدائی مستمر تمامی دیوارها و کف‌های سرویس میس گردد.

اتاق پروژکتور و ملحقات آن

اتاق پروژکتور شامل حداقل ۲ عدد پروژکتور به ابعاد ۱۰۰ × ۶۰ سانتی‌متر، میزهای برگردان و بازبینی فیلم به ابعاد ۸۰×۱۲۰ سانتی‌متر واتاق تقویت‌کننده‌های صدا می‌باشد. دستگاه‌هایی مانند رکتی نایر، تابلوی اصلی برق اتاق پروژکتور، و مسیرهای نور سالن. قفسه‌های فلزی مخصوص نگهداری فیلم در فضاهای مستقل قرار دارند.

اتاقک کوچکی جهت نگهداری باطریهای مخصوص روشنایی ایمنی سینما و سرویس بهداشتی در جنب اتاق پروژکتور قرار دارند.

 

گروه مهندسین ایران معماری

یکی از فعالیت هایی در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت نمونه های مشابه در پروژه های معماری است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

 

تالار کنسرت لیموژ

نمای منحنی شکل زینت به همراه جانمایی زاویه دارش در سایت پروژه باعث برجسته شدن آن نسبت به جاده ی مجاور شده است.

تالار کنسرت لیموژ (زنیت)[۱]

تعداد ۱۵ سالن کنسرت (زنیت)در کشور فرانسه وجود دارد. هر یک از آنها دارای حداقل ظرفیتی برابر با ۳۰۰۰ نفر بوده و به قصد اجرای برنامه های موسیقی راک و دیگر کنسرتها ساخته شده اند. از این دسته ساختمان کنسرت لیموژ به طراحی برنارد چومی در لیموژ فرانسه است که در سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ با زیر بنای ۸۵۰۰ متر مربع احداث شده است.

در طراحی این کنسرت، قرار گیری در یک سایت جنگلی خارج از مرکز شهر، سبب شکل گیری یک فرم لفافه مانند و پویا برای زنیت گشته است. عمده مصالح ساخت سالن شامل چوب صنوبر داگلاس و بتن است و پ.شش ها در بدنه ها ساختمان از وزقه های پلی کربنات سخت و صلب ساخته شده اند. جانمایی، طراحی و مصالح ساختمانی مورد استفاده همگی به طرز آشکاری کیفیت بالای استانداردهای زیست محیطی را دارند. کاربرد چوب به دلیل موقعیت جنگلی پروژه و تمایل کارفرما به بخشیدن گرمی به ساختمان و همچنین رواج صنعت چوب در آن منطقه، مربوط می گردد.

کنسرت لیموژ

ترکیب سازه ای – همانطور که در این تصاویر می بینید، برنارد چومی ترکیب معیارهای صنعتی و طراحی جذاب و گیرا و سحر آور مورد نیاز برای ساختمان کنسرت را به راحتی انجام داده است

تالار کنسرت لیموژ

سوار کردن سه سازه در سالن

 

شکل گیری ساختمان به فرم دو پوسته، به دلیل سیرکلاسیون هوای بین آنها بوده است که هم به دلیل آکوستیکی و هم حرارتی سودمند می باشد.

برنارد چومی بین پوسته خارجی ساخته شده از چوب و پلی کربنات و پوسته داخلی شکل گرفته از بتن و چوب، ۱۷۶۵ متر مربع فضای تردد شامل سرسرا، رمپ ها و دستگاه پله را طراحی کرده است که به سه طبقه سالن کنسرت ختم شده و سرویس دهی می کند. بین دو پوسته ساختمان، مسیرهای حرکتی دو گانه ای نیز به شکل زیر طراحی شده اند: دو رمپ که یکی پایین رونده بوده و به سمت ردیف های شکل گرفته در طبقه پایین سالن کنفرانس هدایت می شود و دیگری، رمپ بالا رونده که به سمت ردیف های صندلی طبقه ی فوقانی حرکت می کند. علاوه بر آن، دو دستگاه پله ی معلق به سمت ردیف های فوقانی و صندلی های طبقه ی بالا گسترش یافته اند.

تالار کنسرت لیموژ

رمپ های بالا رونده و پایین رونده

طراحی انعطاف پذیر سالن کنسرت باعث شده بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ بیننده به راحتی در سالن جای بگیرند. ۴۵۰۰ جایگاه چوبی ساده در رنگ های مختلف تزئین و در غالب یک طرح و الگوی جادویی آراسته و سازمان دهی شده اند. (مجله هنر معماری – شماره سیزده – تابستان ۸۸)

تالار کنسرت لیموژ

پلانهای سازه

تالار کنسرت لیموژ

مقاطع سالن

 

ساختمان زنیت در انتهای محوطه سایت خود دارای یک پارکینگ با ظرفیت ۱۵۰۰ ماشین بوده و در یک شیب طبیعی زمین قرار گرفته است.

همکاری با میشل دزوین طراح معروف محوطه در این پروژه، باعث شده که معماری بنا به کاربرد یک سیستم خاک و شن لایه بندی شده، که بر روی یک لایه سنگ آتشفشانی که از منطقه نزدیک پوی دوم تامین شده اند، سوق پیدا کرده و مقاومت و پایداری لازم برای محوطه پارکینگ را تضمین نماید. تعداد پنج بالن بزرگ و درخشان، مناطق عمده ی سطح پارکینگ را نشانه گذاری و روشن کرده اند.

 


[۱] Limoges concert hall

 

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای برج باغ بامدیریت آرشیتکت:آرتور امیدآذری

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی طراحی و اجرا ی برج باغ ، در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین طراحی داخلی است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر:۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

Mont Kiara

Kuala Lampur , Malaysia

مترجم : پیام صلاحی نژاد

 

Mont Kiara

 

پروژه ی مونت کیارا( MK20 ) که اخیراً در کوالالامپور در حال ساخت است ترکیبی است از فضاهای مسکونی و اداری و طیف وسیعی از فضاهای اجتماعی .

بخش عمده ای از طرح جدید ۱٫۵ میلیون  فوت مربعی شکل تثبیت شده ی توسعه در آن محیط را تغییر میدهد . و مقصدی چند منظوره و خلاقانه در یکی از نواحی عمدتاً مسکونی شهر پدید می آورد .

مرزهای سایت کاملاً نفوذپذیرند و ساختمان ها به طور افقی گسترش یافتند تا کوتاه تر از برجهای همسایه باشند – تمرکز آنها به داخل به سوی پلازای سبز مرکزی کشیده شده است که با کافه ها و مغازه ها و تراسهای زیبا پوشیده شده است .

Mont Kiara

MK20 با ایجاد یک قلب اجتماعی جدید برای ناحیه ی مونت کیارا ، در نظر دارد تا اجتماعی وسیع تر را با امکانات ، ارتباطات و فضاهای مدنی جدید منفعت رسانی کند .

Mont Kiara

دو حجم موازی آن بر یک پلازای طراحی شده ی عمومی تمرکز یافتند که با مسیرهای پیاده تقسیم بندی شده اند .

حجم شمالی ساکنین را در خود جای داده است ، در حالی که ساختمان رو به جنوب شامل یک هتل ، ساختمان های خدمات ، ادارات ، اماکن تفریحی و همچنین ردیف مغازه ها و رستوران ها در طبقه ی همکف . تهویه طبیعی با نحوه ی جهت گیری حجمهای موازی و همچنین ردیفی از ویدها که میان هر بلوک قرار گرفته اند افزایش یافته است و سایه بان های افقی نیز مانع تابش مستقیم خورشید میشوند .

Mont Kiara

 

Mont Kiara

 

نمای خارجی از یک سری احجام مختلف تشکیل شده است به این ترتیب از بیرون هر واحد آپارتمان با دیگری متمایز است و به سکنه این امکان را میدهد که واحد خود را از بیرون هم بشناسند .

Mont Kiara

 

منازل پیرامون هسته های مرکزی سازماندهی میشوند و به دسته های سه خوابه و چهار خوابه ، یک طبقه و دوپلکس تقسیم میشوند و حس فردیت و قدرت انتخاب را افزایش میدهند .

هر بالکن یا بازشوی شیشه ای به گونه ای طراحی شده است که نمایی از لند اسکیپ را شامل شود و آپارتمانها به گونه ای سازماندهی شده اند که حریم خصوصی حفظ شود در حالی که نور طبیعی، چشم انداز و فضاسازی خارجی بهینه سازی شود .

 

 

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای سازه های نوین

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی  طراحی و اجرای سازه های نوین ، در گروه مهندسی ایران معماری تحت نظارت مهندسین مشاور آلتون سازه  صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین و برتر تکنولوژی ساخت  در راستای اجرایی کردن آنها ، می باشد .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به تعاریف و مفاهیم  نظری پرداخته می شود و در نهایت تکنیک های نوین اجرا معرفی می گردد.

تلفن تماس برای کسب اطلاعات بیشتر:  ۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵


فوم بتن سبک-Weight concrete foam agent for foamed light

مایع فوم بتن سبک بعنوان یک ماده شیمیایی کف زا در سیستم تولید بتن سبک (فوم کاتکریت)بکار می رود. این ماده کف زا در ضمن اختلاط با آب در دستگاه مخصوص ، با سرعت زیادی حباب های هوا را تولید و تثبیت نموده وکف حاصل حاصل که کاملا پایدار می باشد در ضمن اختلاط با ملات سیمان وماسه بادی در دستگاه مخلوط کن ویژه، خمیری روان تشکیل میدهد که بصورت در جا ،یا در خشک شدن با توجه به درصد سیمان و ماسه بادی دارای وزن فضایی از ۳۰۰ الی ۱۶۰۰ کیلوگرم در متر مکعب خواهد بود.


 

مشخصات فنی :

  • فرم : مایع
  • یون کلر : فاقد مواد سمی و یون کلر میباشد.
  • رنگ : شیری
  • قابلیت انحلال: براحتی در آب حل میشود .
  • پایه : سلولز
  • میزان مصرف : % ۳۲/۱- ۴۸/۰ وزن سیمان مصرفی
  • وزن مخصوص : یک
  • نگهداری ۲۴ ماه در ظروف در بسته و بالای صفر
  • ph: 7-6.5
  • بسته بندی: ظروف ۲۰ و ۲۲۰ لیتری

 

بتن سبک – فوم بتن یا بتن کفی

امروزه مهندسین و معماران سازنده ساختمان در دنیا با استفاده از بتن سبک در قسمتهای مختلف بنا با سبک کردن وزن ساختمان به طور مستقیم، به لحاظ سبکی ویژه این نوع بتن؛ و صرفه جویی در مصرف انرژی بطور غیر مستقیم؛ به لحاظ عایق بودن این نوع بتن در مقابل سرما و گرما و در نتیجه کاهش میزان مواد سوختی؛ از لحاظ اقتصادی گامهای بلند و مهمی برداشته اند .

فوم بتن پوششی است جدید جهت مصارف مختلف در ساختمان که بعلت خواص فیزیکی منحصر به فرد خود بتنی سبک و عایق با مقاومت لازم و کیفیت مطلوب نسبت به نوع استفاده از آن ارائه میدهد. این پوشش از ترکیب سیمان ، ماسه بادی -ماسه نرم- ،آب  فوم -ماده شیمیایی تولید کننده کف- تشکیل میشود . ماده کف زا در ضمن اختلاط با آب  در دستگاه مخصوص ، با سرعت زیادی حبابهای هوا را تولید و تثبیت نموده و کف حاصل که کاملاً پایدار می باشد در ضمن اختلاط با ملات سیمان و ماسه بادی در دستگاه مخلوط کن ویژه، خمیری روان تشکیل میدهد که بصورت درجا یا در قالبهای فلزی یا پلاستیکی قابل استفاده میباشد. این خمیر پس از خشک شدن با توجه به درصد سیمان و ماسه بادی دارای وزن فضایی از ۳۰۰ الی ۶۰۰ کیلوگرم در متر مکعب خواهد بود .

ویژگی های عمده فوم بتن :

۱٫    عامل اقتصادی : سبکی وزن با مقاومت مطلوب فوم بتن با توجه به نوع کاربرد آن بطور کلی به لحاظ اقتصادی مخارج ساختمان را بمیزان قابل ملاحظه ای کاهش می دهد چون در نتیجه استفاده از آن ، وزن اسکلت فلزی و دیوارها و سقف ها کاهش یافته و ضمناً باعث کاهش مخارج فونداسیون وپی درساختمان می گردد که با توجه به خواص فوق ، با سبک تر بودن ساختمان ، نیروی زلـــزله خسارات کمــتری را در صورت وقوع متوجه آن می سازد .

۲٫    سهولت در حمل و نقل و نصب قطعات پیش ساخته : حمل و نقل قطعات پیش ساخته با فوم بتن هزینه کمتری را نسبت به دیگر قطعات بتنی در برداشته و  نصب قطعات به علت سبکی آنها ، بسیار آسان است. هر گونه نازک کاری براحتی روی پوشش فوم بتن قابل اجراست و ضمناً چسبندگی قابل توجهی با سیمان و گچ دارد. خواص فوق العاده عایق بودن در مقابل گرما، سرما و صدا : فوم بتن به علت پایین بودن وزن مخصوص آن یک عایق مؤثر در مقابل گرما، سرما و صداست.

۳٫    ضریب انتقال حرارتی فوم بتن  بین ۰۶۵/۰ تا ۴۶۵/۰ kcal/m2hc می باشد – ضریب هدایت حرارتی بتن معمولی بین ۳/۱ تا ۷/۱ می باشد.

۴٫    استفاده از فوم بتن بعنوان عایق باعث صرفه جویی در استفاده از وسایل گرمازا و سرمازا می گردد . فوم بتن عایق مناسبی جهت صدا با ضریب زیاد جذب آکوستیک بشمار می رود که در نتیجه بعنوان یک فاکتور رفاهی در جهت جلوگیری از ورود صداهای اضافی اخیراً مورد توجه طراحان قرار گرفته است.

۵٫    خصوصیات عالی در مقابل یخ زدگی و فرسایش ناشی از آن و مقاومت در برابر نفوذ رطوبت و آب – نظر به اینکه فوم بتن در قشرهای سطحی دارای تخلخل فراوان می باشد در نتیجه شکافهای موئین و درزهای کمتری در سطح ایجاد می شود و اگر پوشش فوم بتن با ضخامت کافی مورد استفاده قرار گیرد در مقابل خطر نفوذ باران و رطوبت مقاومت مطلوبی خواهد داشت.

۶٫    مقاومت فوق العاده در مقابل آتش : مقاومت فوم بتن در مقابل آتش فوق العاده می باشد.

۷٫    بطور مثال قطعه ای از نوع فوم بتن با وزن فضایی ۷۰۰ الی ۸۰۰ کیلوگرم در متر مکعب که حداقل ۸ سانتیمتر ضخامت داشته باشد براحتی تا ۱۲۷۰ درجه سانتیگراد را تحمل می نماید و اصولاً در وزنهای پایین غیر قابل احتراق است .

۸٫    قابل برش بودن: بدلیل قابل برش بودن با اره نجاری و میخ پذیر بودن آن ، کارهای سیم کشی و نصب لوازم برقی و تاسیسات خیلی سریع و براحتی قابل عمل خواهد بود .

 

کاربرد فوم بتن در ساختمان:

۱٫    شیب بندی پشت بام: فوم بتن با صرفه ترین و محکم ترین مصالح سبکی است که میتوان از آن برای پوشش شیب بندی استفاده نمود . نظر به اینکه با دستگاه مخصوص بصورت بتن یکپارچه در محل قابل تهیه و استفاده است می توان مستقیما روی آن را عایق بندی یا ایزولاسیون نمود .

۲٫    کف بندی طبقات: بدلیل سبکی وزن فوم بتن و آسان بودن تهیه آن ، می توان کف تمامی طبقات ، محوطه و بالکن ساختمان را بعد از اتمام کارهای تاسیساتی با آن پوشانده و بلافاصله عملیات بعدی را مستقیما روی آن انجام داد .

۳٫    بلوکهای غیر باربر سبک: با بلوکهای تو پر به ابعاد دلخواه می توان تمامی کار تیغه بندی قسمتهای جدا کننده ساختمان را با استفاده از ملات یا چسب بتن انجام داد . با این نوع بلوکها علاوه بر اینکه از سنگین کردن ساختمان جلوگیری می شود عملیات حمل و نصب خیلی سریع انجام می گیرد و دستمزد کمتری هزینه می شود . پس از اجرای دیوار می توان مستقیما روی آن را گچ نمود . این بلوکها دارای وزن فضایی بین ۸۰۰ الی ۱۰۰۰ کیلو گرم می باشند .

۴٫    پانلهای جداکننده یکپارچه و نرده های حصاری جهت محوطه و کاربری در موارد خاص: جهت ساخت دیوارهای سردخانه ها ، گرم خانه ها و سالنهای ضد صدا می توان با قالب بندی ، فوم بتن را بصورت یکپارچه عمومی ریخت . بدلیل ویژگی عمده عایق بودن این نوع بتن ، جهت عایق بندی سردخانه ها ، گرم خانه ها ، پوشش لوله های حرارتی و برورتی و غیره کاربرد مهمی دارد . ضمنا بدلیل اینکه عایق صدا میباشد برای موتور خانه ها و اتاقهای اکوستیک مورد استفاده قرار میگیرد .

 

کلینیک تخصصی طراحی و اجرای سازه های نوین

یکی از فعالیت هایی که در کلینیک تخصصی  طراحی و اجرای سازه های نوین ، در گروه مهندسی ایران معماری تحت نظارت مهندسین مشاور آلتون سازه  صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت روش ها وتکنیک های نوین و برتر تکنولوژی ساخت  در راستای اجرایی کردن آنها ، می باشد .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به تعاریف و مفاهیم  نظری پرداخته می شود و در نهایت تکنیک های نوین اجرا معرفی می گردد.

سیستم نصب ” پانتادوم”

شبکه های فضایی معمولا برای سازه سقف دهانه های وسیع مانند استادیوم های ورزشی یا آشیانه هواپیما به کار می روند، و در این موارد روش نصب می تواند تاثیر بسزایی در قیمت ساخت داشته باشد. در صورتیکه سقف با حداقل تداخل در مراحل ساخت سایر قسمت های ساختمان و تا حد امکان نزدیک به سطح زمین به منظور کاهش هزینه بالابر ساخته شود، صرفه جویی چشمگیری در زمان و هزینه به وجود می آید. براین اساس، شبکه های فضایی مسطح اغلب روی تکیه گاههای موقت در فاصله چند متری از سطح زمین، در سطحی مناسب برای نصب تاسیسات و پوشش بام، قبل از آنکه به محل نهایی خود بالا برده شوند، برپا می شوند.

این کار برای شبکه های فضایی مسطح مناسب است ولی، زمانیکه یک منحنی سه بعدی قابل ملاحظه در بام وجود دارد، این روش بسیار مشکل می شود. ریچارد باک مینستر فولر روش های مختلف نصب را برای سهولت در ساخت گنبدهای ژئودزیک خود آزمایش کرد. برای مثال، در سال ۱۹۷۵، در هونالو از سیستم گنبد معلق با تکمیل تدریجی توسط طناب های سیمی از برج مرکزی استفاده کرد. در این سیستم به دلیل اینکه حلقه های متحدالمرکز سازه در محیط اضافه شدند، گنبد بالاتراز برج قرار گرفته بود. بر این اساس، از این پس کارهای ساختمانی همواره نزدیک سطح زمین انجام شد.

نوآوری جدید در این زمینه سیستم “پانتادوم” است که توسط مهندس ژاپنی مامورا کاواگوچی ابداع شد. قاعده کلی این سیستم براساس این حقیقت است که یک سازه با چهار یا تعداد بیشتری اتصال مفصلی در یک سطح، یک مکانیزم است که می تواند به آزادی حرکت کند. اغلب مردم با مکانیزم مفصلی و یا پانتوگراف که برای برقرار کردن تماس الکتریکی بین موتور های الکتریکی لوکوموتیوهای راه آهن به کار می رود و کابل های بالایی، قدرت حرکت آنها را فراهم می کند، یا وسیله ای برای کپی کردن نقشه ها به صورت مستقیم یا با تغییر در مقیاس آنها، آشنایی دارند. به طرز مشابهی، ما با انعطاف پذیری مکانیزم های مفصلی (با حس مهندسی)، به طور کلی آشنایی داریم. مامورا کاواگوچی از این انعطاف پذیری که امکان نصب موثر برای فرم های غیر مسطح سقف ها را به وجود می آورد، استفاده کرده است.

بر این اساس، مقاطع عرضی ساختمانهای پیچیده که با استفاده از شبکه های فضایی ساخته می شوند، باید به مقاطع کوچکتری که می توانند به یکدیگر مفصل شوند، تقسیم شده و در محیط نگاه داشته شوند. سپس با انتخاب مناسب در موقعیت مفصل ها، می توان مقاطع عرضی را تا کرد تا در حالت تاشده، بزرگترین انحنای سقف نزدیک سطح زمین باشد. شبکه فضایی می تواند به صورت مورد نظر باز شده و در موقعیت خود قفل شود تا بزرگتر از یک مکانیزم نشود.

گروه مهندسین ایران معماری

یکی از فعالیت هایی در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت نمونه های مشابه در پروژه های معماری است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

بیمارستان کودکان رندال Randall

ساختمان جدید بیمارستان کودکان رندال یک مرکز جامع مراقبت کودکان است . طراحی این ساختمان بر پایه ی یک سری تحقیقات تجربی به گونه ای است که به خودیِ خود محیطی شفابخش و آرامش بخش را هم برای بیماران و هم خانواده هایشان و کارمندان فراهم کرده است .

باغ بام ، playscape¹  و حیاط در این مجموعه فضاهایی را برای بازگشت به طبیعت ایجاد میکند که موجب ارتقای کیفیت تجربه ی فضایی بیماران و خانواده هایشان میشود .

این پروژه علاوه بر طراحی کل ساختمان بیمارستان کودکان و لنداسکیپ آن ، شامل طرح های توسعه ای برای بخشهایی از کل مجموعه مرکز درمان لگاسی امانوئل ( Legacy Emanual ) نیز میباشد مانند : ورودی جدید مجموعه ، روشهای نوین زیرسازی و زهکشی آبهای سطحی و تغییراتی در سیرکولاسیون پیاده و سواره برای ارتباط بهتر با کل مجموعه ی بیمارستان و فضاهای عمومی شهر

ویژگی های معماری پایدار به کار رفته در پروژه :

–  طراحی بیمارستان از ( GGHC: Green Guide for Health Care ) یا همان راهنمای سبز برای مراکز درمان که معیار و چک -لیستی بر پایه ی اصول ²LEED است ، طبعیت میکند . در این پروژه اصول GGHC  در تمامی زمینه ها از طراحی گرفته تا اجرای پروژه و طرح های توسعه ی آتی مورد استفاده قرار گرفته است .

– ۲۶۴۰۳ فوت مربع تجهیزات جدید کنترل روان آبها و فاضلاب های سطحی شامل : چهار باغچه ی جمع آوری آب ³( Vegetated Swales ) ،شش بستر نفوذی ⁴(Infiltration basin)،  هشت ⁵Flow-through planters و دو ⁶stormfilter catch basins است . که روان آبها را از ۲۷۱۰۰۰ فوت مربع از سطوح غیر قابل نفوذ جمع آوری میکند .

– سیستم آبیاری توسط کامپیوتر کنترل میشود و به یک لینک پیشبینی وضع آب و هوا متصل است . به این طریق میزان آبدهی تنها به اندازه ی مورد نیاز صورت میپذیرد . بیشتر گیاهان باغ بام و حیاط نیز به صورت قطره ای آبیاری میشوند .

– یک پارکینگ طبقاتی با ظرفیت ۴۱۸ اتومبیل و زیربنای ۴۸۰۰۰ فوت مربع نیز طراحی شده است که میزان سطوح نفوذناپذیر را در مقایسه با پارکینگ مسطح کاهش میدهد . در صورت مسطح نبودن این پارکینگ میزان سطح غیر قابیل نفوذ آن به ۱۱۰۰۰۰ فوت مربع میرسید .

پاورقی ( مترجم )

۱٫ playscape : نوعی طراحی لنداسکیپ به گونه ای شاداب و سرزنده است . گاهی از این واژه برای اشاره به زمینهای بازیی استفاده میشود که در آن حس و حال بودن در طبیعت القا شود . معماران منظر این اصطلاح را برای توصیف فضاهایی از شهر که همه ی سنین را به تعامل و لذت بردن از محیط تشویق میکند استفاده میکنند .

۲٫ LEED : Leadership in Energy & Environmental Design : یک سیستم امتیازدهی و استانداردسازی بر پایه ی معیارهای معماری پایدار است و از سال ۱۹۹۸ توسط انجمن ساختمان های سبز ایالات متحده فعالیت خود را شروع کرده است .

۳٫ vegetated swales : باغچه های گود با شیبی ملایم هستند که برای زهکشی روان آب های خیابان ها و سطوح نفوذ ناپذیر ساخته میشوند نسبت به روشهای سنتی زهکشی مزایای متعددی دارد : گیاهان کاشته شده در این باغچه ها سرعت سیلابها و روان آبهای سطحی را کاهش میدهند و همچنین به عنوان فیلتر عمل میکنند و رسوبات و آلاینده ها را از آب خارج میکنند. و بسیاری مزایای دیگر که از علاقه مندان برای کسب اطلاعات بیشتر درباره ی vegetated swale ها دعوت میکنم که حتماً سری به این لینک بزنند: http://www.portlandoregon.gov/bes/article/127473

۴٫ infiltration basin : نوعی BMP  ( بهترین شیوه ی مدیریت برای آبهای سطحی) است که برای مدیریت آبهای سطحی ، جلوگیری از سیل ، فرسایش و افزایش کیفیت آب رود خانه ها ، جوی ها یا دریاچه های مجاور ساخته میشود . برای کسب اطلاعات بیشتر درباره ی infiltration basin ها به این لینک مراجعه کنید : http://stormwaterbook.safl.umn.edu/content/infiltration-practices

۵٫ flow-through planters : سازه ها یا کانتینرهایی با سطح زیرین نفوذ ناپذیر میباشند و یا بر روی سطوح نفوذ ناپذیر قرار میگیرند . میتوانند بر روی سطح زمین و یا در زیر آن واقع شوند . با شن و ماسه و گیاه پر میشوند و معمولاً ضد آبند . آنها به صورت موقتی سیلابها و روان آبها را بر روی سطح شنی خود ذخیره میکنند و با نفوذ ذره ذره ی آب به داخل رسوبات و آلودگیها را از آب خارج میکنند . برای دیدن اطلاعات بیشتر درباره ی flow-through planter ها به این لینک مراجعه کنید : http://www.portlandoregon.gov/bes/article/127475

برای ارتقاء سواد علمی –پژوهشی متخصصین ، دانشجویان و علاقمندان معماری بر آن شدیم تا مجموعه کاملی از لغات، تصاویر و تعاریف تخصصی معماری را در غالب یک دیکشنری تصویری معماری ارائه دهیم.
شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر:
۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

آحاد:

 

واحد اندازه گیری measure

واحد (یکا) یا معیاری برای اندازه گیری، مورد استفاده در تعیین ابعاد، کمیت یا ظرفیت چیزی.

 

دستگاه متریک metric system

دستگاهی دَه دَهی برای اوزان و مقادیر، که اول بار در فرانسه پذیرفته شد، اما اکنون گسترش زیادی پیدا کرده و به طور وسیعی در علم مورد استفاده قرار می گیرد.

 

دستگاه بین المللی آحاد international System of Units

یک دستگاه پذیرفته شده ی بین المللی از واحدهای فیزیکی هم قماش که از متر، کیلوگرم، ثانیه، آمپر، کلوین و کاندلا (شمع) به عنوان واحدهای پایه ی کمیت های اصلی طول، جرم، زمان، جریان الکتریکی دما و شدت نور استفاده می کند.

 

طول length

گستره ی هر چیز، که در راستای بزرگترین بعدش اندازه گیری شده است.

 

سطح area

اندازه ای کمَی از یک صفحه یا سطح خمیده

 

حجم volume

اندازه یا گستره ی یک شیء سه بعدی یا بخشی از فضا، که در سیستم واحدهای مکعبی اندازه گیری می شود.

 

واحد SI SI unit

یکی از واحدهای پایه ی دستگاه بین المللی آحاد

 

متر meter(m)

واحد پایه ی طول در سیستم متریک، معادل ۳۷/۳۹ اینچ؛ که در ابتدا بصورت یک ده میلیون اُمِ فاصله ی خط استوا تا قطب – روی نصف النَهاری (که از پاریس می گذرد) – تعریف شده و سپس بصورت فاصله ی بین دو خط روی میله ای از جنسِ (آلیاژ) پلاتین – آیریدیوم، – که در انجمن بین المللی آحاد و اوزان در نزدیکی پاریس، نگهداری می شود – و اکنون به صورت ۱:۲۹۹۹۷۲۴۵۸ فاصله ای که نور در یک ثانیه در خلاء می پیماید. علامت اختصاری آن: m

.

کیلومتر kilometer (km)

واحدی برای طول و فاصله؛ مساوی با ۱۰۰۰ متر و معادل ۸/۳۲۸۰ فوت یا ۶۲۱/۰ مایل. علامت اختصاری آن km

 

هکتار hectare (ha)

واحدی متریک برای سطح، مساوی با ۱۰۰۰۰ متر مربع یا ۴۷/۲ ایکِر (جریبِ فرنگی).

 

لیتر liter (L)

واحدی متریک برای ظرفیت؛ مساوی با یک هزارم متر مکعب یا ۰۲/۶۱ اینچ مکعب. علامت اختصاری آن L

 

خط کشِ مدرج scale

مجموعه ای از علامت های منظم پیاده شده در بازه های مشخص؛ به عنوان مرجعی استاندارد برای اندازه گیری.

 

سانتی متر centimeter (cm)

واحدی متریک برای طول؛ مساوی با یک صدم متر یا ۳۹۳۷/۰ اینچ. استفاده از سانتی متر، در ساختمان سازی توصیه نمی شود. علامت اختصاری آن: cm.

 

میلی متر millimeter (mm)

واحدی متریک برای طول؛ مساوی با یک هزارم یا ۰۳۹۳۷/۰ اینچ. علامت اختصاری آن : mm.

 

میکرون micron (micrometer. mu,µ)  یک میلیون اُمِ متر (همان “میکرومتر” است) علامت های اختصاری آن: mu,µ.

 

میلی لیتر millillitr (ml)

واحدی متریک برای ظرفیت؛ مساوی با یک هزارمِ لیتر یا ۰۱۶۲/۰ اینچ مکعب. (در ایران از معادل “سی سی” استفاده می شود). علامت اختصاری آن: ml.

 

جرم حجمی density

جرم یک ماده در واحد حجم آن. (“چگالی”، همان “جرم حجمیِ نسبی” است).

 

حجم مخصوص specific volume

وارونِ جرم حجمی؛ مساوی با حجم در واحد جرم.

 

وزن مخصوص specific gravity

نسبت جرم حجمی یک ماده به جرم حجمی ماده استاندارد دیگر – که این ماده ی استاندارد برای مایعات و جامدات، آب مقطر و برای گازها، هوا یا هیدروژن است.

 

نیوتن newton (N)

واحد SI مربوط به نیرو؛ مساوی با نیروی لازم برای ایجاد شتابی مساوی با یک متر بر مجذور ثانیه در یک وزنه ی یک کیلوگرمی. علامت اختصاری آن: N.

 

کیلوگرم kilogram (kg)

واحدی برای نیرو و وزن؛ مساوی با وزن یک وزنه ی یک کیلوگرمی تحت اثر جاذبه ی زمین. علامت اختصاری آن: kg.

 

اتمسفر atmosphere (atm)

واحدی برای فشار؛ مساوی با فشار عمودی هوا در سطح دریا؛ که برابر است با ۱۰۵*۰۱۳۲۵/۱ نیوتن بر متر مربع یا حدود ۷/۱۴ پوند بر اینچ مربع. علامت اختصاری آن: atm.

 

فشار اتمسفر atmosphere pressure / (barometric pressure)

فشار وارده توسط اتمسفر هوا به هر نقطه ی مشخص، که معمولاً به صورت ارتفاع ستون جیوه بیان می شود. (همان “فشار هوا” می باشد.)

 

فشارسنج barometer

وسیله ای برای اندازه گیری فشار هوا؛ مورد استفاده در پیش بینی هوا و تعیین ارتفاع.

 

اسب بخار horsepower (hp)

واحدی برای توان؛ مساوی با ۵۵۰ فوت پوند بر ثانیه یا ۷/۷۴۵ وات. علامت اختصاری آن: hp.

 

تُنِ متریک metric ton (tonne , m.t)

واحدی برای جرم؛ مساوی با ۱۰۰۰ کیلوگرم و معادل با ۶۲/۲۲۰۴ پوندِ انگلیسی. علامت اختصاری آن: m.t.

 

توان power

میزان کار انجام شده یا انرژی انتقال یافته در واحد زمان، که معمولاً بر حسب وات یا اسب بخار بیان می شود.

 

گرم gram (g)

واحدی متریک برای جرم؛ مساوی با یک هزارم کیلوگرم یا ۰۳۵/۰ اونس. علامت اختصاری آن: g یا “gr”

 

جرم mass

معیاری برای لَختی یک جسم که با میزان مصالح موجود در آن و وزنش – در یک شرایط ثابت از نظر جاذبه ی زمین – تعیین می شود. علامت اختصاری آن: M.

 

کیلوگرم kilogram (kg)

واحد SI پایه ای برای جرم؛ مساوی با جرم یک استوانه از جنس (آلیاژ) پلاتین – آیریدیوم – که در انجمن بین المللی آحاد و اوزان، در نزدیکی پاریس، نگهداری می شود – و معادل است با ۲۰۵/۲ پوند انگلیسی. علامت اختصاری آن: kg.

 

وزن weight

نیروی ثقلیِ وارد بر یک جسم از طرف زمین؛ مساوی با جرم جسم، ضرب در شتابِ ثقل محلی.

 

جاذبه ی زمین gravity

نیروی رو به مرکزِ جاذبه ای وارده از طرف کره ی زمین به اجسامِ نزدیک سطح آن.

 

شتاب ثقل acceleration of gravity

شتاب یک جسم در حال سقوطِ آزاد در میدان جاذبه ی زمین؛ که مقدار آن در سطح دریا تقریباً ۳۲ فوت (۸/۹ متر) بر مجذور ثانیه می باشد.

 

فشار pressure

نیروی وارد بر یک سطح که بصورت نیرو بر واحد سطح، اندازه گیری می شود.

 

پاسکال pascal (pa)

واحد SI مربوط به فشار؛ مساوی با یک نیوتن بر متر مربع. علامت اختصاری آن: pa.

 

انرژی energy کاری که یک سیستم فیزیکی می تواند در تغییر از محل اصلی اش به محل مرجع مشخصی، انجام دهد.

 

ژول joule (newton – meter.J)

واحد SI مربوط به کار یا انرژی؛ مساوی با کار انجام شده به واسطه ی جا به جایی نقطه ی اثر یک نیروی یک نیوتنی در فاصله ای به اندازه ی یک متر و در امتداد نیرو، که تقریباً مساوی با ۷۳۷۵/۰ فوت – پوند می باشد. علامت اختصاری آن: J.

 

وات ساعت watt.hour (wh)

واحدی برای انرژی؛ مساوی با انرژی یک وات که برای یک ساعت فعالیت کند، و معادل با ۳۶۰۰ ژول. علامت اختصاری آن: wh.

 

 

 

 

 

 

 

 

برای ارتقاء سواد علمی –پژوهشی متخصصین ، دانشجویان و علاقمندان معماری بر آن شدیم تا مجموعه کاملی از لغات، تصاویر و تعاریف تخصصی معماری را در غالب یک دیکشنری تصویری معماری ارائه دهیم.
شماره تماس برای کسب اطلاعات بیشتر:
۰۲۱۲۲۹۸۳۳۸۵

آرایه omament

ضمیمه، بخش یا جزیی که زیبایی یا آراستگی را برای یک چیز – به عنوان بخش الحاقی یا اصلی آن – فراهم می کند.


 

 

نماد نگاره pictografh

نماد یا نشانه ای تصویری.

 

شهر کتیبه graffiti

نوشته یا ترسیماتی که روی سطوح معابر عمومی، پیاده روها و یا دیوار ساختمان ها نقاشی، یا اسکیس شده است.

 

حاشیه sgraffito

آرایه حاصل از برش دادن یا خراشیدن یک سطح رنگ یا اندود – به منظور احیای زمینه ای از رنگ متضاد.

موزاییک mosaic

تصویر یا نگاره ی تزیینی ساخته شده از طریق چیدن تکه های کوچک – و معمولاً رنگارنگِ – کاشی (کف پوش)، مینا یا شیشه با ملات.

موزائیک mosaic

 

شیشه ی رنگین smalto

شیشه یا مینای رنگین – خصوصاً در فُرم مربع های کوچک – مورد استفاده در موزاییک کاری.

شیشه رنگین Smalto

نقش برجسته relif

برآمدگی یک ترکیب یا فرم، از پس زمینه ی مسطحی که روی آن شکل گرفته است.

نقش برجسته Relif


نقش فرو رفته cavo – relievo )sunk relief)

برجستگی تندیس‌گون که در آن، با اهمیت‌ترین نقاط فرم مدل قرار گرفته، پایین‌تر از – یا هم‌تراز با – سطح اصلی هستند.

نقش فرو رفته Cavo-Relieve


دیوار نگاره mural

تصویر بزرگ رنگ آمیزی شده روی – یا مستقیماً به کار رفته در – یک دیوار یا سطح سقفی.

دیوار نگاره Mural


نقاشی دیواری fresco

هنر یا فن نقاشی روی سطح اندود تازه گسترده شده با رنگدانه های حل شده در آب یا مخلوط آب آهک – همچنین، تصویر یا طراحی که چنین نقاشی شده است. (دیوار نگاره هم می گویند).

نقاشی دیواری Fresco


کنده کاری engrave

حکاکی، تراشیدن یا قلم زنی طرحی روی یک سطح تخت مانند آهن، سنگ و یا چوب.

کنده کاری Engrave

 

مشبک openwork

اثر هنری ساختاری یا آرایه ای؛ با ویژگی شباک مانند یا (دارا بودن) روزنه های قابل دید در سرتاسر آن.

 

ستاره star ترکیبی بومی؛ معمولاً دارای پنج پر منشعب از یک مرکز، که اغلب به عنوان آرایه یا نماد، به کار می رود.

ستاره Star

 

ستاره ی داوود star of david (Magen David, Magen David)

ستاره ی شش پَرِ مورد استفاده به عنوان نمادِ آیین یهود.

ستاره ی داوود star af david

ستاره ی شش پر hexagram

ترکیبی ستاره ای با شش تیزی، که از طریق کشیده شدن هر یک از اضلاع یک شش ضلعی منتظم به داخل مثلث های متصاوی الاضلاع، فرم یافته است.

 

هاله ی تقدس glory

طوقه، دایره و یا شعاع‌های پیرامونی نورانی به مثابه ی یک هاله، اکلیل نور یا تاج آسمانی.

 

هاله halo )nimbus)

حلقه یا طوقه ای از پرتو تابان گرداگرد یا بالای سر قدیسان و شخصیت های ربانی، که در پیکر تراشی‌ها و نقاشی های مذهبی، به طور سنتی، نماد تقدس محسوب می شود. اکلیل نور هم نامیده می شود.

 

قاب table صفحه ای مستطیل شکل فرو رفته یا برجسته، روی یک دیوار؛ که به طور مشخص با یک کتیبه، نقاشی یا پیکره، آرایه بندی یا اجرا میشود.

 

لوح نوشته tablet

صفحه یا لوحه ای تخت، با سطحی مناسب برای – یک کتیبه، پیکره ی تزیینی یا مانند آن.

 

ترنج medallion

نقش معمولاً دایره ای یا بیضوی، که اغلب ترکیب یا آرایه ای را در یک نقش برجسته در بر می گیرد.

 

قاب کتیه cartouche )cartouch)

سطح مستطیلی یا بیضوی – و به ندرت محدب – که برای نیل به یک نقش برجسته محدود، معمولاً با پیچک چنگ تزیینی، حاشیه پردازی شده است.

 

شیردال griffin )griffon, gryphon)

جانوری افسانه ای؛ با سر و بال عنقا و بدن و دم شیر.

شیردال Griffin


ته ستون griffe )spur)

آرایه ی پیش آمده از ته ستون گرد یک ستون، در جهت کنج یک پاسنگ چند ضلعی یا مربع.

ته ستون Griffe

 

صلیب cross شی ء یا ترکیبی اساساً شامل بازوی قائم و بازویی عرضی- با زاویه ی نود درجه نسبت به هم – می باشد و نماد آیین مسیح محسوب می شود. (به آن “چلیپا” هم می گویند).

 

صلیب رومی Latin cross

صلیبی با یک بازوی قائم یا عمودی که در قسمت بالا، یک بازوی افقی آن را قطع می کند.

 

صلیب سلتی Caltic cross

صلیبی شبیه به صلیب رومی؛ با طوقه ای حدوداً در محل تقاطع بازوی عرضی و قائم.

 

صلیب یونانی Greek cross

صلیبی شامل یک بازوی قائم که در وسط، توسط یک بازوی افقی هم اندازه با آن، قطع شده است.

صلیب یونانی Greek Cross

 

صلیب اورشلیم Jerusalem cross

صلیبی با چهار بازو که هر کدام، به یک بازوی عرضی منتهی می شود و اغلب دارای یک صلیب یونانی کوچک در مرکز هر ربع گرد، می باشد.

صلیب اور شلیم Jerusalem Cross

 

صلیب مالتی Maltese cross

صلیبی منتظم با بازوهایی که انتهای آن به شکل V می باشد.

صلیب مالتی Maltese Cross

 

صلیب منتظم cross farmèe

صلیب دارای بازوهایی با طول یکسان، که هر یک، از مرکز به طرف خارج گسترش یافته است.

 

اسلیمی arabesque

طرح پیچیده و پر زرق و برقی که دارای گل ها، نقش برگ ها و گاه صورت های جانوری و هندسی است تا نگاره ای در هم‌بافت از خطوط مشبک تشکیل دهد.

اسلیمی Arabesque

 

پخ bullnose  یک زاویه ی خارجی گرد یا مدور.

 

کُنج conge ابزار مقعر دارای فرم یک ربع گرد انحنا یافته از سطحی مشخص، که نسبت به یک کام کشویی موازی با آ« سطح، به حالت قائم خاتمه یافته است.

 

تاج ogee )gula) ابزار دارای مقطع دو خم – به شکل یک S کشیده.

 

قرنیز cornice پیش آمدگی پیوسته و ابزارزنی شده، که تاجی برای یک دیوار – یا ساختار دیگر – پدید می آورد و یا آن را برای اهداف ترکیبی، به طور افقی تقسیم می کند.

 

سنتوری شکسته broken pediment نوعی سنتوری که قرنیزهای شیب دارش – در قسمت تاج یا تارک آن – شکسته است. این بریدگی، اغلب با یک خاکستردان، قاب کتیبه یا آرایه ی دیگر، پر می شود.

سنتوری شکسته Broken Pediment

 

سنتوری گردن قو swan’s neck pediment سنتوری شکسته ی دارای خط کناره نمای فرم یافته با یکجفت خمیدگی دو تاب مماس بر لبه های سنتوری؛ که نسبت به یک جفت توماری سر ستون در دو طرف مرکز – جایی که اغلب، یک سر مناره از بین تومارهای سر برآورده – بالا آمده است.

 

تزیین سردر coronet آرایه ی برجسته نمای واقع در بالای یک پنجره یا در – در قسمت سنتوری.

 

بیمارستان ابوظبی

گروه مهندسین ایران معماری

یکی از فعالیت هایی در گروه مهندسی ایران معماری صورت می پذیرد، مطالعه وشناخت نمونه های مشابه در پروژه های معماری است .لذا یکی از رویکرد های اصلی این گروه تلفیق نظریه های علمی با روشهای عملی است.برای بسط موضوع در ادامه به معرفی نمونه های ساخته شده پرداخته می شود.

رئیس دولت امارات متحده عربی و حاکم ابوظبی در جریان طرح های ساخت دو بیمارستان تازه “العین” و “المرفق” قرار گرفتند.
از آنجا که ساخت این دو بیمارستان تازه سطح درمان پزشکی تخصصی و خانوادگی را در ابوظبی بالا می برد، این بیمارستان ها جایگزین بیمارستان های کنونی العین و المفرق خواهند شد. بیمارستان تازه ساز المرفق که ۶۹۰ تخت خوابی بوده و مساحت آن ۲۴۵ هزار متر مربع است، جایگزین بیمارستان کنونی ۴۳۱ تخت خوابی المرفق خواهد شد

همچنین پارکینگ این بیمارستان گنجایش ۱,۳۰۰ خودرو را خواهد داشت و ساختمان تازه برای درمان بیماری های خارجی نیز از  ۱۴۷اتاق و ۶۰ اتاق معاینه تشکیل شده است.

بنا بر اعلام شرکت خدمات پزشکی ابوظبی، بیمارستان تازۀ العین نیز مجتمعی است با فضایی دوستانه که در آن امکانات نوین پزشکی ارائه می گردد. این بیمارستان ۶۸۸ تخت خوابه در زمینی به مساحت ۳۵۸ هزار متر مربع با ۳۰ دپارتمان پزشکی ساخته شده و افزون بر برخورداری از نخستین واحد تخصصی درمان سکته های مغزی در کشور، دارای بخش هایی خاص در حوزه زیست پزشکی از جمله حوادث، استخوان پزشکی، و طب ورزشی است. این بیمارستان در همکاری با دانشگاه امارات، به مرکزی برای پژوهش، آموزش، و کارورزی متخصصان تبدیل خواهد شد. همانطور که در تصاویر زیر می بینید بیمارستان العین در کشور امارات، یکی از بزرگترین و شکیل ترین بیمارستان ها است که طراحی محیطی و داخلی، تجهیزات و امکانات عالی با رنگ های شاد و متنوع آن بی شباهت به هتل نیست.

رئیس دولت امارات بر افزایش سطح مراقبت های بهداشتی و پزشکی ارائه شده به شهروندان اماراتی و خارجیان مقیم این کشور، تأکید نموده است و اعلام شده که این دو بیمارستان در سال ۲۰۱۳ وارد عرصۀ خدمت رسانی خواهند شد. اَبوظَبی، یکی از امیرنشینهای هفتگانه و بزرگ ترین واحد امارات متحد عربی در ساحل جنوبی خلیج فارس است